اصول فقه از منظر فقیه محقق، حجت‌الاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)

اصولیان این مسئله را با تفکیک میان چند حالت بررسی کرده‌اند:اگر یقین سابق به حکم کلی وجود داشته باشد و اکنون شک در بقای آن مطرح شود، استصحاب به‌طور طبیعی جریان دارد. اما اگر در همان مورد اصل دیگری مانند اصل مثبت (که اثبات آثار جدید می‌کند) یا اصل نافی (مانند برائت) نیز قابل اجرا باشد، نزاع پیش می‌آید. برخی …

اصولیان این مسئله را با تفکیک میان دو حالت بررسی کرده‌اند:اگر تغییر شرایط موضوعی به‌گونه‌ای باشد که عرفاً همان موضوع سابق باقی تلقی شود، استصحاب جاری است؛ زیرا یقین سابق به حکم کلی وجود دارد و شک در بقای آن مصداق نقض یقین به شک است. مانند کسی که یقین به وجوب نماز ظهر دارد و اکنون شک کند که …

اصولیان این مسئله را با تفکیک میان دو حالت بررسی کرده‌اند:اگر شک در رافع ناشی از شبهه حکمیه باشد، مانند اینکه مکلف یقین به وجوب نماز جمعه داشته و اکنون شک کند که آیا دلیل جدید آن را نسخ کرده است یا نه، بحث می‌شود که آیا استصحاب در اینجا جریان دارد یا اصل برائت مقدم است. برخی معتقدند که …

اصولیان این مسئله را با تفکیک میان حکم وضعی و آثار تکلیفی آن بررسی کرده‌اند. اگر یقین سابق به حکم وضعی مانند ملکیت یا طهارت وجود داشته باشد و اکنون در بقای آن شک کنیم، استصحاب موضوعی جاری می‌شود و وضعیت سابق تثبیت می‌گردد. اما اگر شک در آثار تکلیفی مترتب بر آن باشد، نزاع پیش می‌آید: برخی معتقدند که …

تحلیل نشان می‌دهد که استصحاب در شبهات حکمیه تنها در مواردی جریان دارد که یقین سابق به حکم شرعی وجود داشته باشد و اکنون شک در بقای آن حاصل شود؛ مانند وجوب نماز جمعه یا حرمت خمر. اما در استصحاب موضوعی، یقین سابق به وضعیت خارجی مانند طهارت آب یا ملکیت مال وجود دارد و شک در بقای آن مطرح …

در شبهات حکمیه، استصحاب حکمی مطرح می‌شود؛ مانند شک در بقای وجوب یا حرمت پس از یقین سابق. پرسش این است که آیا استصحاب در اینجا مقدم بر اصل برائت است یا برائت به دلیل قاعده «قبح عقاب بلا بیان» مقدم می‌شود. در شبهات موضوعیه، استصحاب موضوعی جریان دارد؛ مثلاً یقین به طهارت آب و شک در بقای آن. اینجا …

در شبهات حکمیه، استصحاب حکمی مطرح می‌شود؛ مانند شک در بقای وجوب یا حرمت پس از یقین سابق. پرسش این است که آیا استصحاب در اینجا مقدم بر اصل برائت است یا برائت به دلیل قاعده «قبح عقاب بلا بیان» مقدم می‌شود. در شبهات موضوعیه، استصحاب موضوعی جریان دارد؛ مثلاً یقین به طهارت آب و شک در بقای آن. اینجا …

اصولیان استصحاب را به اقسام مختلف تقسیم کرده‌اند: استصحاب حکمی، استصحاب موضوعی، استصحاب کلی و استصحاب جزئی. هرکدام در شرایط خاصی جریان دارند و آثار متفاوتی بر جای می‌گذارند. در شبهات حکمیه، یعنی جایی که مکلف در حکم شرعی شک دارد، استصحاب حکمی مطرح می‌شود. مثلاً اگر کسی یقین به وجوب روزه در گذشته داشته و اکنون در بقای وجوب …

اصولیان در این مسئله بحث کرده‌اند که اگر در مقام استنباط، هم اصل لفظی مانند ظهور کلام شارع وجود داشته باشد و هم اصل عملی مانند برائت یا استصحاب، کدام‌یک مقدم است. تحلیل نشان می‌دهد که اصول لفظیه به دلیل کاشفیت از مراد شارع، در رتبه‌ای بالاتر از اصول عملیه قرار دارند. زیرا ظهور کلام شارع، هرچند ظنی است، حجیت …

اصولیان در این مسئله بحث کرده‌اند که آیا اصول عملیه، چون وظیفه عملی مکلف را در مقام شک تعیین می‌کنند، می‌توانند حتی در برابر قواعدی مانند لا ضرر و لا حرج جریان یابند یا اینکه این قواعد به دلیل دلالت قطعی و نصوص معتبر مقدم‌اند. تحلیل نشان می‌دهد که قواعدی مانند لا ضرر و لا حرج از ادله لفظی و …