سامانه مشاوره رایگان قضایی و حقوقی حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
Related Articles
۱. تعریف سیره متشرعه سیره متشرعه یعنی رفتار مستمر و قطعی دینداران در عصر معصوم، بهگونهای که معلوم باشد این رفتار با اطلاع و امضای معصوم انجام میشده. این سیره حجت است، چون:
- یا معصوم آن را تأیید کرده
- یا اگر خلاف شرع بود، ردع میکرد
پس سکوت معصوم در برابر سیره، امضای آن است.
۲. آیا سیره متشرعه میتواند عام را تخصیص بزند بله، اصولیان میگویند: سیره متشرعه میتواند عام را تخصیص بزند، اما فقط در حد قدر متیقن.
چرا؟ چون سیره دلیل لبّی است و دلالت لفظی ندارد. پس فقط آنجایی حجت است که قطعاً شامل آن مورد باشد.
مثال: عام: صلّ سیره متشرعه: زنان در ایام حیض نماز نمیخواندند نتیجه: زنان حائض از عموم «صلّ» خارجاند.
۳. تفاوت سیره متشرعه با سیره عقلا این تفاوت بسیار مهم است:
الف) سیره عقلا رفتار عقلاییِ عمومی است، حتی غیرمسلمانان. شارع اگر ردع نکند، حجت میشود.
ب) سیره متشرعه رفتار خاص دینداران است، با احتمال قویِ استناد به معصوم.
تفاوت در تخصیص: سیره عقلا معمولاً در حوزه معاملات و عقلانیت اجتماعی تخصیص میزند اما سیره متشرعه بیشتر در عبادات و احکام شرعی نقش دارد.
مثال: سیره عقلا: عقد غرری نافذ نیست سیره متشرعه: زن حائض نماز نمیخواند
۴. شرط اساسی: اتصال سیره به عصر معصوم سیره متشرعه فقط وقتی حجت است که:
- در عصر معصوم وجود داشته باشد
- استمرار داشته باشد
- معصوم ردع نکرده باشد
اگر این سه شرط نباشد، سیره حجت نیست و نمیتواند عام را تخصیص بزند.
۵. تفاوت تخصیص سیره با تخصیص لفظی تخصیص لفظی ظهور دارد اما تخصیص سیره فقط قدر متیقن را خارج میکند.
مثال: اگر سیره متشرعه فقط درباره «نماز» باشد، نمیتوان آن را به «روزه» یا «حج» تعمیم داد.
۶. مثالهای فقهی مهم الف) نماز حائض عام: صلّ سیره متشرعه: زنان حائض نماز نمیخواندند نتیجه: خروج قطعی زنان حائض از عموم.
ب) عدم وجوب غسل جمعه عام: اغتسلوا سیره متشرعه: غسل جمعه را مستحب میدانستند نتیجه: وجوب از عموم خارج میشود.
ج) عدم وجوب اذان برای زنان عام: أذّنوا سیره متشرعه: زنان اذان نمیگفتند نتیجه: زنان از عموم خارجاند.
۷. تفاوت تخصیص سیره با تخصص سیره خروج حکمی ایجاد میکند اما تخصص خروج موضوعی است.
مثال: زن حائض «مکلف» است، اما سیره او را از نماز خارج میکند → تخصیص دیوانه اصلاً «مکلف» نیست → تخصص
۱. تعریف سیره متشرعه سیره متشرعه یعنی رفتار مستمر و قطعی دینداران در عصر معصوم، بهگونهای که معلوم باشد این رفتار با اطلاع و امضای معصوم انجام میشده. این سیره حجت است، چون:
- یا معصوم آن را تأیید کرده
- یا اگر خلاف شرع بود، ردع میکرد
پس سکوت معصوم در برابر سیره، امضای آن است.
۲. آیا سیره متشرعه میتواند عام را تخصیص بزند بله، اصولیان میگویند: سیره متشرعه میتواند عام را تخصیص بزند، اما فقط در حد قدر متیقن.
چرا؟ چون سیره دلیل لبّی است و دلالت لفظی ندارد. پس فقط آنجایی حجت است که قطعاً شامل آن مورد باشد.
مثال: عام: صلّ سیره متشرعه: زنان در ایام حیض نماز نمیخواندند نتیجه: زنان حائض از عموم «صلّ» خارجاند.
۳. تفاوت سیره متشرعه با سیره عقلا این تفاوت بسیار مهم است:
الف) سیره عقلا رفتار عقلاییِ عمومی است، حتی غیرمسلمانان. شارع اگر ردع نکند، حجت میشود.
ب) سیره متشرعه رفتار خاص دینداران است، با احتمال قویِ استناد به معصوم.
تفاوت در تخصیص: سیره عقلا معمولاً در حوزه معاملات و عقلانیت اجتماعی تخصیص میزند اما سیره متشرعه بیشتر در عبادات و احکام شرعی نقش دارد.
مثال: سیره عقلا: عقد غرری نافذ نیست سیره متشرعه: زن حائض نماز نمیخواند
۴. شرط اساسی: اتصال سیره به عصر معصوم سیره متشرعه فقط وقتی حجت است که:
- در عصر معصوم وجود داشته باشد
- استمرار داشته باشد
- معصوم ردع نکرده باشد
اگر این سه شرط نباشد، سیره حجت نیست و نمیتواند عام را تخصیص بزند.
۵. تفاوت تخصیص سیره با تخصیص لفظی تخصیص لفظی ظهور دارد اما تخصیص سیره فقط قدر متیقن را خارج میکند.
مثال: اگر سیره متشرعه فقط درباره «نماز» باشد، نمیتوان آن را به «روزه» یا «حج» تعمیم داد.
۶. مثالهای فقهی مهم الف) نماز حائض عام: صلّ سیره متشرعه: زنان حائض نماز نمیخواندند نتیجه: خروج قطعی زنان حائض از عموم.
ب) عدم وجوب غسل جمعه عام: اغتسلوا سیره متشرعه: غسل جمعه را مستحب میدانستند نتیجه: وجوب از عموم خارج میشود.
ج) عدم وجوب اذان برای زنان عام: أذّنوا سیره متشرعه: زنان اذان نمیگفتند نتیجه: زنان از عموم خارجاند.
۷. تفاوت تخصیص سیره با تخصص سیره خروج حکمی ایجاد میکند اما تخصص خروج موضوعی است.
مثال: زن حائض «مکلف» است، اما سیره او را از نماز خارج میکند → تخصیص دیوانه اصلاً «مکلف» نیست → تخصص
