سامانه مشاوره رایگان قضایی جمهوری اسلامی ایران حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
Related Articles
در این درس بررسی میکنیم که چرا سه مفهوم مشهورِ غیرمعتبر یعنی لقب، وصف و عدد، نمیتوانند عام را تخصیص بزنند. این بحث ادامه طبیعی درس ۳۰ و ۳۴ است و جایگاه این سه مفهوم را در نظام دلالات روشن میکند.
۱. مفهوم لقب مفهوم لقب یعنی اینکه اگر حکمی برای یک عنوان ذکر شد، آیا میتوان فهمید که حکم برای غیر آن عنوان ثابت نیست. مثال: أکرم العلماء آیا میتوان گفت غیر علما واجبالاکرام نیستند؟ اصولیان میگویند: نه. چون ذکر لقب فقط برای تعیین موضوع است، نه برای نفی حکم از غیر.
چرا قدرت تخصیص ندارد چون اصلاً ظهور در نفی ندارد. وقتی ظهور نباشد، نمیتواند ظهور عام را محدود کند. پس مفهوم لقب نه حجت است و نه قدرت تخصیص دارد.
۲. مفهوم وصف مفهوم وصف یعنی اینکه اگر حکمی برای موصوف با وصفی ذکر شد، آیا میتوان فهمید که حکم برای غیر آن وصف ثابت نیست. مثال: أکرم العالم العادل آیا میتوان گفت عالم غیرعادل واجبالاکرام نیست؟ اصولیان میگویند: نه. چون عرف از وصف، انحصار نمیفهمد.
چرا قدرت تخصیص ندارد چون وصف غالباً برای توضیح است، نه تحدید. پس ظهور در نفی ندارد. وقتی ظهور در نفی نباشد، نمیتواند عام را تخصیص بزند.
۳. مفهوم عدد مفهوم عدد یعنی اینکه اگر عددی ذکر شد، آیا میتوان فهمید که مازاد بر آن عدد حکم ندارد. مثال: صم ثلاثة أیام آیا میتوان گفت روزه چهار روزه جایز نیست؟ اصولیان میگویند: نه. چون عدد غالباً برای تعیین مقدار است، نه تحدید.
چرا قدرت تخصیص ندارد چون عدد ظهور در انحصار ندارد. پس نمیتواند ظهور عام را محدود کند.
۴. معیار اصلی: ظهور اصولیان میگویند: قدرت تخصیص فقط برای دلیلی است که ظهور در نفی داشته باشد. مفهوم شرط، غایت، حصر و استثناء ظهور دارند اما لقب، وصف و عدد چنین ظهوری ندارند.
پس این سه مفهوم نمیتوانند عام را تخصیص بزنند.
۵. مثالهای فقهی برای روشن شدن بحث الف) عام: أحلّ الله البیع لقب: بیع صحیح این لقب نمیتواند عموم آیه را محدود کند.
ب) عام: أکرم العلماء وصف: العالم العادل این وصف نمیتواند غیرعادل را از عموم خارج کند.
ج) عام: السارق والسارقة فاقطعوا أیدیهما عدد: ربع دینار اگر عدد در آیه بود، مفهوم نداشت و نمیتوانست عام را تخصیص بزند.
۶. نتیجه اصولی هر دلیلی که بخواهد عام را تخصیص بزند، باید ظهور در نفی داشته باشد. لقب، وصف و عدد چنین ظهوری ندارند. پس قدرت تخصیص ندارند
در این درس بررسی میکنیم که چرا سه مفهوم مشهورِ غیرمعتبر یعنی لقب، وصف و عدد، نمیتوانند عام را تخصیص بزنند. این بحث ادامه طبیعی درس ۳۰ و ۳۴ است و جایگاه این سه مفهوم را در نظام دلالات روشن میکند.
۱. مفهوم لقب مفهوم لقب یعنی اینکه اگر حکمی برای یک عنوان ذکر شد، آیا میتوان فهمید که حکم برای غیر آن عنوان ثابت نیست. مثال: أکرم العلماء آیا میتوان گفت غیر علما واجبالاکرام نیستند؟ اصولیان میگویند: نه. چون ذکر لقب فقط برای تعیین موضوع است، نه برای نفی حکم از غیر.
چرا قدرت تخصیص ندارد چون اصلاً ظهور در نفی ندارد. وقتی ظهور نباشد، نمیتواند ظهور عام را محدود کند. پس مفهوم لقب نه حجت است و نه قدرت تخصیص دارد.
۲. مفهوم وصف مفهوم وصف یعنی اینکه اگر حکمی برای موصوف با وصفی ذکر شد، آیا میتوان فهمید که حکم برای غیر آن وصف ثابت نیست. مثال: أکرم العالم العادل آیا میتوان گفت عالم غیرعادل واجبالاکرام نیست؟ اصولیان میگویند: نه. چون عرف از وصف، انحصار نمیفهمد.
چرا قدرت تخصیص ندارد چون وصف غالباً برای توضیح است، نه تحدید. پس ظهور در نفی ندارد. وقتی ظهور در نفی نباشد، نمیتواند عام را تخصیص بزند.
۳. مفهوم عدد مفهوم عدد یعنی اینکه اگر عددی ذکر شد، آیا میتوان فهمید که مازاد بر آن عدد حکم ندارد. مثال: صم ثلاثة أیام آیا میتوان گفت روزه چهار روزه جایز نیست؟ اصولیان میگویند: نه. چون عدد غالباً برای تعیین مقدار است، نه تحدید.
چرا قدرت تخصیص ندارد چون عدد ظهور در انحصار ندارد. پس نمیتواند ظهور عام را محدود کند.
۴. معیار اصلی: ظهور اصولیان میگویند: قدرت تخصیص فقط برای دلیلی است که ظهور در نفی داشته باشد. مفهوم شرط، غایت، حصر و استثناء ظهور دارند اما لقب، وصف و عدد چنین ظهوری ندارند.
پس این سه مفهوم نمیتوانند عام را تخصیص بزنند.
۵. مثالهای فقهی برای روشن شدن بحث الف) عام: أحلّ الله البیع لقب: بیع صحیح این لقب نمیتواند عموم آیه را محدود کند.
ب) عام: أکرم العلماء وصف: العالم العادل این وصف نمیتواند غیرعادل را از عموم خارج کند.
ج) عام: السارق والسارقة فاقطعوا أیدیهما عدد: ربع دینار اگر عدد در آیه بود، مفهوم نداشت و نمیتوانست عام را تخصیص بزند.
۶. نتیجه اصولی هر دلیلی که بخواهد عام را تخصیص بزند، باید ظهور در نفی داشته باشد. لقب، وصف و عدد چنین ظهوری ندارند. پس قدرت تخصیص ندارند
