سامانه مشاوره رایگان قضایی جمهوری اسلامی ایران حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
۱. تعریف
غصب به معنای تصرف در مال دیگری بدون اجازه او است. در فقه اسلامی، غصب موجب حرمت تصرف در مال غصبی میشود. در اینجا سوال مطرح شده این است که آیا در حال غصب و در زمانی که نماز واجب است، میتوان نماز خواند یا خیر.
۲. مستندات
در این زمینه، دو دسته از مستندات وجود دارد:
الف) آیات و روایات:
در قرآن کریم، آیه ۲۵۸ سوره بقره به حرمت تصرف در اموال دیگران اشاره دارد. همچنین روایات متعددی از اهل بیت (ع) در مورد حرمت غصب و آثار آن وجود دارد.
ب) قواعد فقهی:
قاعده “لاضرر” و “اصل برائت” در اینجا قابل استناد هستند. قاعده “لاضرر” به این معناست که هیچ کس نباید به دیگری ضرر برساند و در صورت وجود ضرر، باید به دنبال راه حلی بود که ضرر را کاهش دهد.
۳. مفاد و دلالت
مفاد آیات و روایات به وضوح بر حرمت غصب دلالت دارد. اما در عین حال، قاعده “لاضرر” میتواند در این مورد به کار رود. اگر عدم ادای نماز موجب قضا و ضرر به فرد شود، ممکن است این قاعده اجازه دهد که فرد در مکان غصبی نماز بخواند.
۴. اقوال و مبانی فقهی
فقهای شیعه در این زمینه نظرات متفاوتی دارند. برخی از فقها مانند شیخ طوسی و علامه حلی بر این باورند که در صورت ضرورت و عدم امکان ادای نماز در مکان دیگر، نماز در مکان غصبی جایز است. در مقابل، برخی دیگر مانند سید مرتضی بر این عقیدهاند که نماز در مکان غصبی به دلیل حرمت تصرف در آن مکان، جایز نیست.
۵. کاربردهای فقهی و چند مثال
در مواردی مانند نماز در مکان غصبی که فرد به دلیل عدم دسترسی به مکان دیگر مجبور به خواندن نماز است، میتوان به قاعده “لاضرر” استناد کرد. مثلاً اگر فردی در یک مکان غصبی باشد و زمان نماز به سرعت در حال گذر باشد، میتواند نماز را در آن مکان بخواند تا از قضا شدن آن جلوگیری کند.
۶. اشکالات و پاسخها
یکی از اشکالات مطرح شده این است که غصب به خودی خود موجب حرمت است و نماز در مکان غصبی صحیح نیست. در پاسخ به این اشکال، میتوان به نظر فقهایی مانند شیخ طوسی اشاره کرد که در موارد ضرورت، حرمت غصب را موقوف بر عدم امکان ادای نماز در مکان دیگر میدانند. همچنین، برخی از فقها به قاعده “لاضرر” استناد میکنند و میگویند که در صورت وجود ضرر، میتوان از حرمت غصب چشمپوشی کرد.
۷. جمعبندی
در نهایت، با توجه به مستندات و اقوال فقها، میتوان گفت که در صورت ضرورت و عدم امکان ادای نماز در مکان دیگر، نماز در مکان غصبی جایز است. این موضوع به قاعده “لاضرر” و نظرات برخی از فقهای شیعه استناد دارد. لذا، در شرایط خاص، میتوان از حرمت غصب چشمپوشی کرد و نماز را ادا نمود.
به قلم فقیه محقق، حجتالاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)
۱. تعریف
غصب به معنای تصرف در مال دیگری بدون اجازه او است. در فقه اسلامی، غصب موجب حرمت تصرف در مال غصبی میشود. در اینجا سوال مطرح شده این است که آیا در حال غصب و در زمانی که نماز واجب است، میتوان نماز خواند یا خیر.
۲. مستندات
در این زمینه، دو دسته از مستندات وجود دارد:
الف) آیات و روایات:
در قرآن کریم، آیه ۲۵۸ سوره بقره به حرمت تصرف در اموال دیگران اشاره دارد. همچنین روایات متعددی از اهل بیت (ع) در مورد حرمت غصب و آثار آن وجود دارد.
ب) قواعد فقهی:
قاعده “لاضرر” و “اصل برائت” در اینجا قابل استناد هستند. قاعده “لاضرر” به این معناست که هیچ کس نباید به دیگری ضرر برساند و در صورت وجود ضرر، باید به دنبال راه حلی بود که ضرر را کاهش دهد.
۳. مفاد و دلالت
مفاد آیات و روایات به وضوح بر حرمت غصب دلالت دارد. اما در عین حال، قاعده “لاضرر” میتواند در این مورد به کار رود. اگر عدم ادای نماز موجب قضا و ضرر به فرد شود، ممکن است این قاعده اجازه دهد که فرد در مکان غصبی نماز بخواند.
۴. اقوال و مبانی فقهی
فقهای شیعه در این زمینه نظرات متفاوتی دارند. برخی از فقها مانند شیخ طوسی و علامه حلی بر این باورند که در صورت ضرورت و عدم امکان ادای نماز در مکان دیگر، نماز در مکان غصبی جایز است. در مقابل، برخی دیگر مانند سید مرتضی بر این عقیدهاند که نماز در مکان غصبی به دلیل حرمت تصرف در آن مکان، جایز نیست.
۵. کاربردهای فقهی و چند مثال
در مواردی مانند نماز در مکان غصبی که فرد به دلیل عدم دسترسی به مکان دیگر مجبور به خواندن نماز است، میتوان به قاعده “لاضرر” استناد کرد. مثلاً اگر فردی در یک مکان غصبی باشد و زمان نماز به سرعت در حال گذر باشد، میتواند نماز را در آن مکان بخواند تا از قضا شدن آن جلوگیری کند.
۶. اشکالات و پاسخها
یکی از اشکالات مطرح شده این است که غصب به خودی خود موجب حرمت است و نماز در مکان غصبی صحیح نیست. در پاسخ به این اشکال، میتوان به نظر فقهایی مانند شیخ طوسی اشاره کرد که در موارد ضرورت، حرمت غصب را موقوف بر عدم امکان ادای نماز در مکان دیگر میدانند. همچنین، برخی از فقها به قاعده “لاضرر” استناد میکنند و میگویند که در صورت وجود ضرر، میتوان از حرمت غصب چشمپوشی کرد.
۷. جمعبندی
در نهایت، با توجه به مستندات و اقوال فقها، میتوان گفت که در صورت ضرورت و عدم امکان ادای نماز در مکان دیگر، نماز در مکان غصبی جایز است. این موضوع به قاعده “لاضرر” و نظرات برخی از فقهای شیعه استناد دارد. لذا، در شرایط خاص، میتوان از حرمت غصب چشمپوشی کرد و نماز را ادا نمود.
به قلم فقیه محقق، حجتالاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)
