سامانه مشاوره رایگان قضایی جمهوری اسلامی ایران حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
Related Articles
موضوع درس در این درس وارد یکی از مهمترین مباحث عام و خاص میشویم: نسبت قرآن و سنت در مقام تخصیص. این بحث تعیین میکند که آیا دلیل نقلیِ غیرقرآنی (سنت) میتواند عموم قرآن را محدود کند و بالعکس.
۱. آیا سنت میتواند قرآن را تخصیص بزند اصولیان شیعه اتفاق دارند که سنت میتواند عموم قرآن را تخصیص بزند. دلیل آن روشن است: سنت بیانکننده و مفسر قرآن است. پس اگر قرآن حکمی را بهصورت عام بیان کند و سنت موردی را از آن خارج کند، عرف این جمع را میپذیرد.
مثال مشهور: عام قرآنی: السارق والسارقة فاقطعوا أیدیهما خاص روایی: لا قطع إلا فی ربع دینار نتیجه: قطع فقط در ربع دینار است.
عرف این جمع را طبیعی میداند.
۲. چرا سنت میتواند قرآن را تخصیص بزند اصولیان چند دلیل ذکر کردهاند:
الف) سنت بیانکننده قرآن است پیامبر و ائمه مأمور به تبیین قرآناند. پس تخصیص نوعی تبیین است.
ب) قرآن خود به سنت ارجاع داده مثل آیه: ما آتاکم الرسول فخذوه این آیه نشان میدهد که سنت حجت است و میتواند دایره قرآن را توضیح دهد.
ج) جمع عرفی عرف میان عام قرآنی و خاص روایی تعارض نمیبیند.
۳. آیا قرآن میتواند سنت را تخصیص بزند بله، قرآن نیز میتواند عموم سنت را تخصیص بزند. زیرا قرآن دلیل قطعی و برتر است و اگر سنت حکمی عام داشته باشد و قرآن موردی را از آن خارج کند، عرف این جمع را میپذیرد.
مثال: روایت عام: یرث کل ذی رحم آیه خاص: لا یرث الکافر نتیجه: کافر از عموم روایت خارج میشود.
۴. آیا میان قرآن و سنت تقدم ذاتی وجود دارد اصولیان میگویند: نه، هیچکدام تقدم ذاتی ندارند. هر دو دلیل شرعیاند و در مقام جمع، معیار عرف است. اگر عرف خاص را مقدم بداند، چه خاص قرآنی باشد چه روایی، همان مقدم میشود.
پس تقدم، موضوعی است نه ذاتی.
۵. آیا سنت خبر واحد میتواند قرآن را تخصیص بزند این یکی از بحثهای مهم است. اصولیان شیعه میگویند: بله، خبر واحد ثقه نیز میتواند قرآن را تخصیص بزند، به شرط اینکه معارض قطعی نداشته باشد. زیرا خبر واحد حجت است و میتواند ظهور قرآن را محدود کند.
مثال: عام قرآنی: أحلّ الله البیع خبر واحد: نهی النبی عن بیع الغرر نتیجه: بیع غرری از عموم خارج میشود.
موضوع درس در این درس وارد یکی از مهمترین مباحث عام و خاص میشویم: نسبت قرآن و سنت در مقام تخصیص. این بحث تعیین میکند که آیا دلیل نقلیِ غیرقرآنی (سنت) میتواند عموم قرآن را محدود کند و بالعکس.
۱. آیا سنت میتواند قرآن را تخصیص بزند اصولیان شیعه اتفاق دارند که سنت میتواند عموم قرآن را تخصیص بزند. دلیل آن روشن است: سنت بیانکننده و مفسر قرآن است. پس اگر قرآن حکمی را بهصورت عام بیان کند و سنت موردی را از آن خارج کند، عرف این جمع را میپذیرد.
مثال مشهور: عام قرآنی: السارق والسارقة فاقطعوا أیدیهما خاص روایی: لا قطع إلا فی ربع دینار نتیجه: قطع فقط در ربع دینار است.
عرف این جمع را طبیعی میداند.
۲. چرا سنت میتواند قرآن را تخصیص بزند اصولیان چند دلیل ذکر کردهاند:
الف) سنت بیانکننده قرآن است پیامبر و ائمه مأمور به تبیین قرآناند. پس تخصیص نوعی تبیین است.
ب) قرآن خود به سنت ارجاع داده مثل آیه: ما آتاکم الرسول فخذوه این آیه نشان میدهد که سنت حجت است و میتواند دایره قرآن را توضیح دهد.
ج) جمع عرفی عرف میان عام قرآنی و خاص روایی تعارض نمیبیند.
۳. آیا قرآن میتواند سنت را تخصیص بزند بله، قرآن نیز میتواند عموم سنت را تخصیص بزند. زیرا قرآن دلیل قطعی و برتر است و اگر سنت حکمی عام داشته باشد و قرآن موردی را از آن خارج کند، عرف این جمع را میپذیرد.
مثال: روایت عام: یرث کل ذی رحم آیه خاص: لا یرث الکافر نتیجه: کافر از عموم روایت خارج میشود.
۴. آیا میان قرآن و سنت تقدم ذاتی وجود دارد اصولیان میگویند: نه، هیچکدام تقدم ذاتی ندارند. هر دو دلیل شرعیاند و در مقام جمع، معیار عرف است. اگر عرف خاص را مقدم بداند، چه خاص قرآنی باشد چه روایی، همان مقدم میشود.
پس تقدم، موضوعی است نه ذاتی.
۵. آیا سنت خبر واحد میتواند قرآن را تخصیص بزند این یکی از بحثهای مهم است. اصولیان شیعه میگویند: بله، خبر واحد ثقه نیز میتواند قرآن را تخصیص بزند، به شرط اینکه معارض قطعی نداشته باشد. زیرا خبر واحد حجت است و میتواند ظهور قرآن را محدود کند.
مثال: عام قرآنی: أحلّ الله البیع خبر واحد: نهی النبی عن بیع الغرر نتیجه: بیع غرری از عموم خارج میشود.
