سامانه مشاوره رایگان قضایی جمهوری اسلامی ایران حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
Related Articles
موضوع درباره شرط بودن ابتلاء در شبهه محصوره و تبیین شبهه غیرمحصوره است. شیخ انصاری سه مسئله را مطرح کرده است:
- شک در شرطیت ابتلاء؛ اصولیون تمسک به اطلاق را جایز میدانند اما محقق خراسانی آن را نمیپذیرد.
- شبهه مصداقیه ابتلاء؛ مانند دو ظرف که یکی نجس است ولی نمیدانیم دیگری در اختیار ما هست یا نه. اصولیون به اطلاق تمسک کردهاند ولی گفته شد اینجا شبهه مصداقیه مخصص است و تمسک به اطلاق صحیح نیست.
- شبهه مفهومیه ابتلاء؛ اصل شرطیت پذیرفته شده اما در مفهوم ابتلاء شک است.
در هر سه مورد گفته شد باید برائت جاری شود، نه تمسک به اطلاق.
پاسخ اشکال: در «اعتق رقبة» اطلاق تمام است و شک در عوارض نیست، اما در «اجتنب عن النجس» احتمال میدهیم خود اطلاق وابسته به محل ابتلاء بودن باشد، چون ابتلاء شرط حسن تکلیف است؛ پس اصل اطلاق مشکوک و قابل تمسک نیست.
آیتالله نائینی و آیتالله حائری برای تأیید شیخ انصاری بیانی دارند. نائینی میگوید ممکن است خطاب قبیح باشد ولی ملاک باقی باشد؛ پس باید از طرف مبتلا به اجتناب کرد. حائری بر مبغوضیت مولی تکیه میکند و میگوید چون مبغوض مولی معلوم است باید احتیاط کرد.
بر این دو بیان دو اشکال وارد است:
- طبق آن باید حتی در موارد خروج قطعی یک طرف از محل ابتلاء نیز احتیاط کرد، در حالی که کسی چنین نمیگوید.
- معلوم نیست بتوان در همه موارد به وجود ملاک علم پیدا کرد؛ شاید ملاک همراه با حسن خطاب باشد و با نبود خطاب، ملاک هم نباشد.
در بحث شبهه غیرمحصوره، شیخ انصاری آن را مستقل طرح کرده چون معتقد است غیرمحصوره بودن ملاک عدم تنجز است، اما محقق خراسانی معیار را محصوره و غیرمحصوره نمیداند، بلکه فعلیت یا عدم فعلیت حکم را ملاک میگیرد. حکم در سه صورت منجز نیست:
- جایی که عمل موجب ضرر شود
- جایی که عمل موجب عسر و حرج باشد (مثل اجتناب از همه مغازهها)
- جایی که اطراف علم اجمالی خارج از محل ابتلاء باشد
در این حالات برائت جاری میشود.
میزان شیخ انصاری برای غیرمحصوره: علم اجمالیای که عقلاء به آن اعتنا نمیکنند؛ مثل خبر مرگ یک نفر در شهری بزرگ یا نجاست احتمالی در بین مغازههای متعدد.
موضوع درباره شرط بودن ابتلاء در شبهه محصوره و تبیین شبهه غیرمحصوره است. شیخ انصاری سه مسئله را مطرح کرده است:
- شک در شرطیت ابتلاء؛ اصولیون تمسک به اطلاق را جایز میدانند اما محقق خراسانی آن را نمیپذیرد.
- شبهه مصداقیه ابتلاء؛ مانند دو ظرف که یکی نجس است ولی نمیدانیم دیگری در اختیار ما هست یا نه. اصولیون به اطلاق تمسک کردهاند ولی گفته شد اینجا شبهه مصداقیه مخصص است و تمسک به اطلاق صحیح نیست.
- شبهه مفهومیه ابتلاء؛ اصل شرطیت پذیرفته شده اما در مفهوم ابتلاء شک است.
در هر سه مورد گفته شد باید برائت جاری شود، نه تمسک به اطلاق.
پاسخ اشکال: در «اعتق رقبة» اطلاق تمام است و شک در عوارض نیست، اما در «اجتنب عن النجس» احتمال میدهیم خود اطلاق وابسته به محل ابتلاء بودن باشد، چون ابتلاء شرط حسن تکلیف است؛ پس اصل اطلاق مشکوک و قابل تمسک نیست.
آیتالله نائینی و آیتالله حائری برای تأیید شیخ انصاری بیانی دارند. نائینی میگوید ممکن است خطاب قبیح باشد ولی ملاک باقی باشد؛ پس باید از طرف مبتلا به اجتناب کرد. حائری بر مبغوضیت مولی تکیه میکند و میگوید چون مبغوض مولی معلوم است باید احتیاط کرد.
بر این دو بیان دو اشکال وارد است:
- طبق آن باید حتی در موارد خروج قطعی یک طرف از محل ابتلاء نیز احتیاط کرد، در حالی که کسی چنین نمیگوید.
- معلوم نیست بتوان در همه موارد به وجود ملاک علم پیدا کرد؛ شاید ملاک همراه با حسن خطاب باشد و با نبود خطاب، ملاک هم نباشد.
در بحث شبهه غیرمحصوره، شیخ انصاری آن را مستقل طرح کرده چون معتقد است غیرمحصوره بودن ملاک عدم تنجز است، اما محقق خراسانی معیار را محصوره و غیرمحصوره نمیداند، بلکه فعلیت یا عدم فعلیت حکم را ملاک میگیرد. حکم در سه صورت منجز نیست:
- جایی که عمل موجب ضرر شود
- جایی که عمل موجب عسر و حرج باشد (مثل اجتناب از همه مغازهها)
- جایی که اطراف علم اجمالی خارج از محل ابتلاء باشد
در این حالات برائت جاری میشود.
میزان شیخ انصاری برای غیرمحصوره: علم اجمالیای که عقلاء به آن اعتنا نمیکنند؛ مثل خبر مرگ یک نفر در شهری بزرگ یا نجاست احتمالی در بین مغازههای متعدد.
