جلسه پنجم – خارج فقه ( بحث صلاة ) – فقیه محقق، حجتالاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)
1. مسأله اصلی:
- اگر مکلف باید نماز را ایستاده بخواند و هنگام تکبیرة الاحرام قائم نبوده است، نماز باطل است و باید نماز از اول شروع شود.
- سؤال اصلی: آیا قیام در تکبیرة الاحرام رکن نماز است یا شرط تکبیرة الاحرام؟ یا هر دو؟
2. احتمالات قابل تصور:
- قیام رکن نماز باشد
- اگر کسی قیام را ترک کند، رکن نماز (قیام) ترک شده، ولی تکبیرة الاحرام به خودی خود نقصی ندارد.
- قیام شرط تکبیرة الاحرام باشد
- اگر تکبیرة الاحرام بدون قیام گفته شود، خود تکبیر باطل است و نماز باطل میشود.
- در این فرض، قیام شرط تکبیرة الاحرام است، و تکبیرة الاحرام و قیام هر دو مورد نیاز هستند.
- قیام جزء افتتاح نماز است
- افتتاح نماز باید در حالت قیام انجام شود.
- اگر شروع نماز نشسته باشد و سپس هنگام افتتاح قیام کند، ممکن است شرط تحقق یابد.
- شرط این است که آخرین جزء تکبیرة هنگام قیام گفته شود.
3. جمع احتمالات و تحلیل:
- جمع بین رکن بودن قیام و شرط بودن آن برای تکبیرة الاحرام ممکن نیست:
- اگر قیام رکن نماز باشد، ترک آن باعث بطلان نماز میشود.
- در این صورت دیگر نیازی نیست قیام شرط تکبیرة الاحرام باشد، زیرا همان رکن کافی است.
- بنابراین، جعل هر دو (رکن و شرط تکبیرة) با هم لغو و نامعقول است.
- مثال مشابه: «نماز باید در لباس طاهر باشد» و «نماز باید در لباس خاص ماکول اللحوم باشد»
- این دو شرط از باب عامین من وجه هستند و میتوان بین آنها جمع کرد.
- اما قیام و تکبیرة الاحرام چنین نیستند؛ جمع بین آنها ممکن نیست.
4. آنچه از روایت موثقه (باب 13) فهمیده میشود:
- روایت میگوید اگر مکلف باید قیام میکرده و شروع نماز را نشسته انجام داده، نماز باطل است و باید از اول بخواند.
- تکبیرة الاحرام و مشتقات «افتتح الصلاة» ممکن است علامت شرط بودن قیام برای تکبیرة الاحرام باشد.
- در هر صورت، قیام باید هنگام تکبیرة الاحرام تحقق یافته باشد.
- اگر فرد کلمات را نشسته گفت ولی بعد ایستاد، به حسب قاعده نماز صحیح است.
5. نتیجه عملی:
- قیام هنگام تکبیرة الاحرام ترک شود → نماز باطل است و باید از اول خوانده شود.
- قیام در بقیه اجزاء سنتی یا غیررکنی → نماز صحیح است، بطلان ندارد.
- جمع رکن بودن قیام و شرط بودن آن برای تکبیرة الاحرام → ممکن نیست، جعل دوم لغو است.
1. مسأله اصلی:
- اگر مکلف باید نماز را ایستاده بخواند و هنگام تکبیرة الاحرام قائم نبوده است، نماز باطل است و باید نماز از اول شروع شود.
- سؤال اصلی: آیا قیام در تکبیرة الاحرام رکن نماز است یا شرط تکبیرة الاحرام؟ یا هر دو؟
2. احتمالات قابل تصور:
- قیام رکن نماز باشد
- اگر کسی قیام را ترک کند، رکن نماز (قیام) ترک شده، ولی تکبیرة الاحرام به خودی خود نقصی ندارد.
- قیام شرط تکبیرة الاحرام باشد
- اگر تکبیرة الاحرام بدون قیام گفته شود، خود تکبیر باطل است و نماز باطل میشود.
- در این فرض، قیام شرط تکبیرة الاحرام است، و تکبیرة الاحرام و قیام هر دو مورد نیاز هستند.
- قیام جزء افتتاح نماز است
- افتتاح نماز باید در حالت قیام انجام شود.
- اگر شروع نماز نشسته باشد و سپس هنگام افتتاح قیام کند، ممکن است شرط تحقق یابد.
- شرط این است که آخرین جزء تکبیرة هنگام قیام گفته شود.
3. جمع احتمالات و تحلیل:
- جمع بین رکن بودن قیام و شرط بودن آن برای تکبیرة الاحرام ممکن نیست:
- اگر قیام رکن نماز باشد، ترک آن باعث بطلان نماز میشود.
- در این صورت دیگر نیازی نیست قیام شرط تکبیرة الاحرام باشد، زیرا همان رکن کافی است.
- بنابراین، جعل هر دو (رکن و شرط تکبیرة) با هم لغو و نامعقول است.
- مثال مشابه: «نماز باید در لباس طاهر باشد» و «نماز باید در لباس خاص ماکول اللحوم باشد»
- این دو شرط از باب عامین من وجه هستند و میتوان بین آنها جمع کرد.
- اما قیام و تکبیرة الاحرام چنین نیستند؛ جمع بین آنها ممکن نیست.
4. آنچه از روایت موثقه (باب 13) فهمیده میشود:
- روایت میگوید اگر مکلف باید قیام میکرده و شروع نماز را نشسته انجام داده، نماز باطل است و باید از اول بخواند.
- تکبیرة الاحرام و مشتقات «افتتح الصلاة» ممکن است علامت شرط بودن قیام برای تکبیرة الاحرام باشد.
- در هر صورت، قیام باید هنگام تکبیرة الاحرام تحقق یافته باشد.
- اگر فرد کلمات را نشسته گفت ولی بعد ایستاد، به حسب قاعده نماز صحیح است.
5. نتیجه عملی:
- قیام هنگام تکبیرة الاحرام ترک شود → نماز باطل است و باید از اول خوانده شود.
- قیام در بقیه اجزاء سنتی یا غیررکنی → نماز صحیح است، بطلان ندارد.
- جمع رکن بودن قیام و شرط بودن آن برای تکبیرة الاحرام → ممکن نیست، جعل دوم لغو است.
سامانه مشاوره رایگان قضایی جمهوری اسلامی ایران حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
