سامانه مشاوره رایگان قضایی جمهوری اسلامی ایران حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
Related Articles
موضوع درس در این درس بررسی میکنیم که آیا دلیل غیرصریح، یعنی «مفهوم»، میتواند دایره عام را محدود کند. این بحث یکی از نقاط اتصال دو بخش مهم اصول است: بخش مفاهیم و بخش عام و خاص.
۱. آیا مفهوم میتواند عام را تخصیص بزند اصولیان میگویند: بله، اگر مفهوم معتبر باشد، میتواند عام را تخصیص بزند. زیرا مفهوم، ظهور دارد و ظهور حجت است. پس همانطور که دلیل خاص لفظی، عام را محدود میکند، مفهوم نیز چنین قدرتی دارد.
مثال: عام: أکرم العلماء مفهوم شرط: إن جاءک عالم فأکرمه مفهومش این است که اگر نیاید، اکرام واجب نیست. پس مفهوم شرط، عام را تخصیص میزند.
۲. چرا مفهوم میتواند عام را تخصیص بزند اصولیان چند دلیل ذکر کردهاند:
الف) ظهور در مفهوم مفهوم شرط، غایت، حصر و استثناء ظهور دارند. ظهور حجت است و میتواند ظهور عام را محدود کند.
ب) جمع عرفی عرف میان عام و مفهوم تعارض نمیبیند. عرف میگوید: عام شامل همه است، مگر مواردی که مفهوم آنها را خارج میکند.
ج) عدم تفاوت میان خاص لفظی و خاص مفهومی خاص لفظی و خاص مفهومی هر دو ظهور دارند. پس هر دو میتوانند عام را تخصیص بزنند.
۳. کدام مفاهیم قدرت تخصیص دارند فقط مفاهیمی که اصولیان آنها را معتبر میدانند، قدرت تخصیص دارند. این مفاهیم عبارتاند از:
مفهوم شرط مفهوم غایت مفهوم حصر مفهوم استثناء
این چهار مفهوم میتوانند عام را تخصیص بزنند.
اما مفاهیم غیر معتبر، مثل:
مفهوم وصف مفهوم لقب مفهوم عدد
قدرت تخصیص ندارند، چون اصولیان آنها را حجت نمیدانند.
۴. مثالهای فقهی مهم الف) عام: أحلّ الله البیع مفهوم شرط: إن تراضیا فبیعا مفهومش این است که بدون تراضی، بیع صحیح نیست. پس مفهوم شرط، عام را تخصیص میزند.
ب) عام: السارق والسارقة فاقطعوا أیدیهما مفهوم استثناء: لا قطع إلا فی ربع دینار این مفهوم، عام را تخصیص میزند.
ج) عام: یوصیکم الله فی أولادکم مفهوم حصر: لا یرث القاتل این مفهوم، قاتل را از عموم ارث خارج میکند.
۵. آیا مفهوم میتواند عام را تخصیص اکثر بزند بله، اگر عرف آن را بپذیرد. مثلاً مفهوم استثناء در برخی موارد بخش بزرگی از عام را خارج میکند، اما عرف همچنان آن را میپذیرد. معیار، همان معیار درس ۲۹ است: فهم عرف.
۶. آیا مفهوم میتواند عام را بهطور کامل از بین ببرد اصولیان میگویند: اگر مفهوم بهگونهای باشد که عرف بگوید عام دیگر معنایی ندارد، تخصیص پذیرفته نمیشود
موضوع درس در این درس بررسی میکنیم که آیا دلیل غیرصریح، یعنی «مفهوم»، میتواند دایره عام را محدود کند. این بحث یکی از نقاط اتصال دو بخش مهم اصول است: بخش مفاهیم و بخش عام و خاص.
۱. آیا مفهوم میتواند عام را تخصیص بزند اصولیان میگویند: بله، اگر مفهوم معتبر باشد، میتواند عام را تخصیص بزند. زیرا مفهوم، ظهور دارد و ظهور حجت است. پس همانطور که دلیل خاص لفظی، عام را محدود میکند، مفهوم نیز چنین قدرتی دارد.
مثال: عام: أکرم العلماء مفهوم شرط: إن جاءک عالم فأکرمه مفهومش این است که اگر نیاید، اکرام واجب نیست. پس مفهوم شرط، عام را تخصیص میزند.
۲. چرا مفهوم میتواند عام را تخصیص بزند اصولیان چند دلیل ذکر کردهاند:
الف) ظهور در مفهوم مفهوم شرط، غایت، حصر و استثناء ظهور دارند. ظهور حجت است و میتواند ظهور عام را محدود کند.
ب) جمع عرفی عرف میان عام و مفهوم تعارض نمیبیند. عرف میگوید: عام شامل همه است، مگر مواردی که مفهوم آنها را خارج میکند.
ج) عدم تفاوت میان خاص لفظی و خاص مفهومی خاص لفظی و خاص مفهومی هر دو ظهور دارند. پس هر دو میتوانند عام را تخصیص بزنند.
۳. کدام مفاهیم قدرت تخصیص دارند فقط مفاهیمی که اصولیان آنها را معتبر میدانند، قدرت تخصیص دارند. این مفاهیم عبارتاند از:
مفهوم شرط مفهوم غایت مفهوم حصر مفهوم استثناء
این چهار مفهوم میتوانند عام را تخصیص بزنند.
اما مفاهیم غیر معتبر، مثل:
مفهوم وصف مفهوم لقب مفهوم عدد
قدرت تخصیص ندارند، چون اصولیان آنها را حجت نمیدانند.
۴. مثالهای فقهی مهم الف) عام: أحلّ الله البیع مفهوم شرط: إن تراضیا فبیعا مفهومش این است که بدون تراضی، بیع صحیح نیست. پس مفهوم شرط، عام را تخصیص میزند.
ب) عام: السارق والسارقة فاقطعوا أیدیهما مفهوم استثناء: لا قطع إلا فی ربع دینار این مفهوم، عام را تخصیص میزند.
ج) عام: یوصیکم الله فی أولادکم مفهوم حصر: لا یرث القاتل این مفهوم، قاتل را از عموم ارث خارج میکند.
۵. آیا مفهوم میتواند عام را تخصیص اکثر بزند بله، اگر عرف آن را بپذیرد. مثلاً مفهوم استثناء در برخی موارد بخش بزرگی از عام را خارج میکند، اما عرف همچنان آن را میپذیرد. معیار، همان معیار درس ۲۹ است: فهم عرف.
۶. آیا مفهوم میتواند عام را بهطور کامل از بین ببرد اصولیان میگویند: اگر مفهوم بهگونهای باشد که عرف بگوید عام دیگر معنایی ندارد، تخصیص پذیرفته نمیشود
