سامانه مشاوره رایگان قضایی و حقوقی حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
Related Articles
به عبارت دیگر: آیا «اصل برائت» در شکهای حکمی جاری است یا نه؟
موضوع درس در این درس وارد اصل برائت میشویم؛ اولین و بنیادیترین اصل عملی. برائت یعنی: وقتی نمیدانیم تکلیفی وجود دارد یا نه، شارع میگوید: «تو بریء هستی؛ تکلیفی بر عهدهات نیست.»
این اصل، ستون بسیاری از فتاوا و قواعد فقهی است.
۱. اصل برائت چیست برائت یعنی: در مواردی که شک در تکلیف داریم و دلیل الزامآور نداریم، اصل بر عدم تکلیف است.
این اصل هم عقلی است و هم شرعی.
عقلی: قبح عقاب بلا بیان شرعی: رفع ما لا یعلمون وضع عن امتی ما لا یعلمون و احادیث رفع و حلّ
۲. موارد جریان اصل برائت برائت در دو مورد اصلی جاری میشود:
یک: شک در حکم تکلیفی مثال: نمیدانیم نماز جمعه واجب است یا نه. اصل: عدم وجوب.
دو: شک در شرطیت، جزئیت یا مانعیت مثال: نمیدانیم قنوت جزء نماز است یا نه. اصل: عدم جزئیت.
مثال: نمیدانیم فلان لباس مانع صحت نماز است یا نه. اصل: عدم مانعیت.
۳. برائت در شکهای حکمی اگر شک در حکم شرعی داریم و دلیل لفظی یا اماره معتبر نداریم، اصل برائت جاری میشود.
مثال: آیا نگاه به موی زن اهل کتاب جایز است؟ اگر دلیل معتبر نداریم، اصل: جواز.
۴. برائت در شکهای موضوعی در شک موضوعی، اصل برائت گاهی جاری میشود اما معمولاً استصحاب مقدم است.
مثال: نمیدانیم این مایع نجس است یا پاک. اگر حالت سابق معلوم نباشد، اصل برائت جاری میشود: پاک است.
اما اگر حالت سابق معلوم باشد، استصحاب مقدم است.
۵. دلیل عقلی بر برائت: قبح عقاب بلا بیان عقل میگوید: اگر شارع تکلیفی را بیان نکرده، عقاب بر مخالفت آن قبیح است.
پس: تا تکلیف ثابت نشود، مکلف آزاد است.
این دلیل عقلی، یکی از محکمترین پایههای اصول فقه است.
۶. دلیل شرعی بر برائت: حدیث رفع حدیث رفع میگوید: رفع عن امتی ما لا یعلمون یعنی: هرچه را نمیدانند، از آنها برداشته شده.
این حدیث، برائت شرعی را تثبیت میکند.
۷. تفاوت برائت با احتیاط برائت یعنی: اصل بر عدم تکلیف است.
احتیاط یعنی: اصل بر وجود تکلیف محتمل است.
پس:
در شکهای حکمی → برائت در شکهای مهم یا ضرری → احتیاط
۸. نتیجه عملی اصل برائت برائت یعنی: در هر موردی که شک داریم «آیا این واجب است؟ آیا این حرام است؟ آیا این شرط است؟» تا دلیل معتبر نداشته باشیم، اصل بر عدم الزام است.
این اصل، بسیاری از سختگیریهای بیدلیل را از بین میبرد.
به عبارت دیگر: آیا «اصل برائت» در شکهای حکمی جاری است یا نه؟
موضوع درس در این درس وارد اصل برائت میشویم؛ اولین و بنیادیترین اصل عملی. برائت یعنی: وقتی نمیدانیم تکلیفی وجود دارد یا نه، شارع میگوید: «تو بریء هستی؛ تکلیفی بر عهدهات نیست.»
این اصل، ستون بسیاری از فتاوا و قواعد فقهی است.
۱. اصل برائت چیست برائت یعنی: در مواردی که شک در تکلیف داریم و دلیل الزامآور نداریم، اصل بر عدم تکلیف است.
این اصل هم عقلی است و هم شرعی.
عقلی: قبح عقاب بلا بیان شرعی: رفع ما لا یعلمون وضع عن امتی ما لا یعلمون و احادیث رفع و حلّ
۲. موارد جریان اصل برائت برائت در دو مورد اصلی جاری میشود:
یک: شک در حکم تکلیفی مثال: نمیدانیم نماز جمعه واجب است یا نه. اصل: عدم وجوب.
دو: شک در شرطیت، جزئیت یا مانعیت مثال: نمیدانیم قنوت جزء نماز است یا نه. اصل: عدم جزئیت.
مثال: نمیدانیم فلان لباس مانع صحت نماز است یا نه. اصل: عدم مانعیت.
۳. برائت در شکهای حکمی اگر شک در حکم شرعی داریم و دلیل لفظی یا اماره معتبر نداریم، اصل برائت جاری میشود.
مثال: آیا نگاه به موی زن اهل کتاب جایز است؟ اگر دلیل معتبر نداریم، اصل: جواز.
۴. برائت در شکهای موضوعی در شک موضوعی، اصل برائت گاهی جاری میشود اما معمولاً استصحاب مقدم است.
مثال: نمیدانیم این مایع نجس است یا پاک. اگر حالت سابق معلوم نباشد، اصل برائت جاری میشود: پاک است.
اما اگر حالت سابق معلوم باشد، استصحاب مقدم است.
۵. دلیل عقلی بر برائت: قبح عقاب بلا بیان عقل میگوید: اگر شارع تکلیفی را بیان نکرده، عقاب بر مخالفت آن قبیح است.
پس: تا تکلیف ثابت نشود، مکلف آزاد است.
این دلیل عقلی، یکی از محکمترین پایههای اصول فقه است.
۶. دلیل شرعی بر برائت: حدیث رفع حدیث رفع میگوید: رفع عن امتی ما لا یعلمون یعنی: هرچه را نمیدانند، از آنها برداشته شده.
این حدیث، برائت شرعی را تثبیت میکند.
۷. تفاوت برائت با احتیاط برائت یعنی: اصل بر عدم تکلیف است.
احتیاط یعنی: اصل بر وجود تکلیف محتمل است.
پس:
در شکهای حکمی → برائت در شکهای مهم یا ضرری → احتیاط
۸. نتیجه عملی اصل برائت برائت یعنی: در هر موردی که شک داریم «آیا این واجب است؟ آیا این حرام است؟ آیا این شرط است؟» تا دلیل معتبر نداشته باشیم، اصل بر عدم الزام است.
این اصل، بسیاری از سختگیریهای بیدلیل را از بین میبرد.
