سامانه مشاوره رایگان قضایی جمهوری اسلامی ایران حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
Related Articles
در این درس وارد بحث «تعارض مطلق و مقید» میشویم؛ یعنی بررسی اینکه اگر یک دلیل مطلق و یک دلیل مقید درباره یک حکم واحد صادر شوند، آیا باید مطلق را مقید کرد یا هر دو را مستقل دانست.
۱. اصل کلی در برخورد مطلق و مقید اصولیان اتفاق دارند که: اگر مطلق و مقید درباره یک حکم و یک موضوع باشند، مطلق باید مقید شود. چرا؟ چون ظهور مقید اقوی است و عرف فوراً مطلق را محدود میکند.
مثال: مطلق: أعتق رقبة مقید: رقبة مؤمنة عرف میگوید: مراد از رقبه، رقبه مؤمنه است.
۲. شرط اساسی برای تقیید تقیید فقط زمانی انجام میشود که:
الف) حکم واحد باشد ب) موضوع واحد باشد ج) مقید ناظر به همان حکم باشد
اگر این سه شرط نباشد، تقیید لازم نیست.
۳. اقسام مطلق و مقید از نظر وحدت حکم و موضوع اصولیان سه حالت را بررسی میکنند:
الف) وحدت حکم و وحدت موضوع در این حالت، تقیید قطعی است. مثال: مطلق: فاغسلوا وجوهکم مقید: من قصاص الشعر هر دو درباره وضو و شستن صورتاند.
ب) وحدت حکم و تعدد موضوع در این حالت، تقیید نیست. مثال: مطلق: أعتق رقبة مقید: أعتق رقبة مؤمنة فی الکفارة چون موضوعها متفاوتاند (عتق مطلق vs عتق در کفاره)، تقیید لازم نیست.
ج) تعدد حکم و وحدت موضوع در این حالت نیز تقیید نیست. مثال: مطلق: صلّ مقید: صلّ قائماً اگر یکی درباره نماز واجب باشد و دیگری درباره نماز مستحب، تقیید لازم نیست.
۴. آیا مطلق همیشه مقید میشود نه، فقط در صورتی که شرایط سهگانه برقرار باشد. اگر موضوع یا حکم متفاوت باشد، تقیید انجام نمیشود.
مثال: مطلق: أحلّ الله البیع مقید: لا تبع ما لیس عندک این دو حکم واحد ندارند، پس تقیید نیست.
۵. آیا مقید میتواند مطلق را تخصیص بزند اصولیان میگویند: نه، مقید تخصیص نیست. تخصیص خروج افراد است اما تقیید خروج قیود است.
پس مقید فقط مطلق را محدود میکند، نه اینکه افراد را خارج کند.
۶. مثالهای فقهی مهم الف) وضو مطلق: فاغسلوا وجوهکم مقید: من قصاص الشعر نتیجه: حدّ صورت مشخص میشود.
ب) کفاره مطلق: أعتق رقبة مقید: رقبة مؤمنة نتیجه: فقط برده مؤمن کافی است.
ج) نماز مطلق: صلّ مقید: صلّ قائماً نتیجه: اگر توان دارد، باید ایستاده باشد
در این درس وارد بحث «تعارض مطلق و مقید» میشویم؛ یعنی بررسی اینکه اگر یک دلیل مطلق و یک دلیل مقید درباره یک حکم واحد صادر شوند، آیا باید مطلق را مقید کرد یا هر دو را مستقل دانست.
۱. اصل کلی در برخورد مطلق و مقید اصولیان اتفاق دارند که: اگر مطلق و مقید درباره یک حکم و یک موضوع باشند، مطلق باید مقید شود. چرا؟ چون ظهور مقید اقوی است و عرف فوراً مطلق را محدود میکند.
مثال: مطلق: أعتق رقبة مقید: رقبة مؤمنة عرف میگوید: مراد از رقبه، رقبه مؤمنه است.
۲. شرط اساسی برای تقیید تقیید فقط زمانی انجام میشود که:
الف) حکم واحد باشد ب) موضوع واحد باشد ج) مقید ناظر به همان حکم باشد
اگر این سه شرط نباشد، تقیید لازم نیست.
۳. اقسام مطلق و مقید از نظر وحدت حکم و موضوع اصولیان سه حالت را بررسی میکنند:
الف) وحدت حکم و وحدت موضوع در این حالت، تقیید قطعی است. مثال: مطلق: فاغسلوا وجوهکم مقید: من قصاص الشعر هر دو درباره وضو و شستن صورتاند.
ب) وحدت حکم و تعدد موضوع در این حالت، تقیید نیست. مثال: مطلق: أعتق رقبة مقید: أعتق رقبة مؤمنة فی الکفارة چون موضوعها متفاوتاند (عتق مطلق vs عتق در کفاره)، تقیید لازم نیست.
ج) تعدد حکم و وحدت موضوع در این حالت نیز تقیید نیست. مثال: مطلق: صلّ مقید: صلّ قائماً اگر یکی درباره نماز واجب باشد و دیگری درباره نماز مستحب، تقیید لازم نیست.
۴. آیا مطلق همیشه مقید میشود نه، فقط در صورتی که شرایط سهگانه برقرار باشد. اگر موضوع یا حکم متفاوت باشد، تقیید انجام نمیشود.
مثال: مطلق: أحلّ الله البیع مقید: لا تبع ما لیس عندک این دو حکم واحد ندارند، پس تقیید نیست.
۵. آیا مقید میتواند مطلق را تخصیص بزند اصولیان میگویند: نه، مقید تخصیص نیست. تخصیص خروج افراد است اما تقیید خروج قیود است.
پس مقید فقط مطلق را محدود میکند، نه اینکه افراد را خارج کند.
۶. مثالهای فقهی مهم الف) وضو مطلق: فاغسلوا وجوهکم مقید: من قصاص الشعر نتیجه: حدّ صورت مشخص میشود.
ب) کفاره مطلق: أعتق رقبة مقید: رقبة مؤمنة نتیجه: فقط برده مؤمن کافی است.
ج) نماز مطلق: صلّ مقید: صلّ قائماً نتیجه: اگر توان دارد، باید ایستاده باشد
