سامانه مشاوره رایگان قضایی جمهوری اسلامی ایران حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
Related Articles
موضوع درس در این درس بررسی میکنیم که آیا مفاهیم غیرصریح، یعنی مفهوم موافق و مفهوم مخالف، میتوانند مانند دلیل خاص، دایره عام را محدود کنند. این بحث ادامه طبیعی درس ۳۰ است، اما با تمرکز بر دو نوع مفهوم که جایگاه متفاوتی در اصول دارند.
۱. مفهوم موافق چیست مفهوم موافق یعنی دلالتی که از اولویت یا مساوات فهمیده میشود. مثال: فلا تقل لهما أف عرف میفهمد که زدن والدین به طریق اولی حرام است. این دلالت را مفهوم موافق میگویند.
مفهوم موافق در حقیقت نوعی دلالت عقلی عرفی است.
۲. آیا مفهوم موافق میتواند عام را تخصیص بزند بله، مفهوم موافق قدرت تخصیص دارد. چون دلالت آن قطعی یا نزدیک به قطعی است و عرف آن را میپذیرد.
مثال: عام: أکرم العلماء مفهوم موافق: لا تؤذ العلماء عرف میگوید: اگر آزار دادن حرام است، اکرام نکردن نیز به طریق اولی حرام نیست. پس مفهوم موافق میتواند عام را محدود کند.
اصولیان میگویند: مفهوم موافق از اقوی دلالات است و میتواند عام را تخصیص بزند.
۳. مفهوم مخالف چیست مفهوم مخالف یعنی دلالت بر نفی حکم در غیر مورد مذکور. مثل مفهوم شرط، مفهوم غایت، مفهوم حصر، مفهوم استثناء. اینها را در درسهای ۱۷ تا ۲۳ بررسی کردیم.
۴. آیا مفهوم مخالف میتواند عام را تخصیص بزند بله، اما فقط اگر از مفاهیم معتبر باشد. یعنی: مفهوم شرط مفهوم غایت مفهوم حصر مفهوم استثناء اینها قدرت تخصیص دارند.
اما: مفهوم وصف مفهوم لقب مفهوم عدد قدرت تخصیص ندارند، چون اصولیان آنها را حجت نمیدانند.
۵. تفاوت قدرت تخصیص در مفهوم موافق و مخالف اصولیان میگویند: مفهوم موافق اقوی از مفهوم مخالف است. چون مفهوم موافق بر اولویت یا مساوات استوار است و عرف آن را قطعی میداند. اما مفهوم مخالف ظهور دارد، نه قطع.
پس: مفهوم موافق همیشه میتواند عام را تخصیص بزند. مفهوم مخالف فقط در صورتی که معتبر باشد.
۶. مثالهای فقهی مهم الف) مفهوم موافق آیه: فلا تقل لهما أف مفهوم موافق: ضرب والدین حرام است اگر عامی بگوید: أکرم الناس مفهوم موافق میگوید: والدین از این عموم خارجاند، چون اکرام نکردن آنها حرام است.
ب) مفهوم مخالف عام: أحلّ الله البیع مفهوم شرط: إن تراضیا فبیعا مفهومش این است که بدون تراضی، بیع صحیح نیست پس مفهوم مخالف، عام را تخصیص میزند
موضوع درس در این درس بررسی میکنیم که آیا مفاهیم غیرصریح، یعنی مفهوم موافق و مفهوم مخالف، میتوانند مانند دلیل خاص، دایره عام را محدود کنند. این بحث ادامه طبیعی درس ۳۰ است، اما با تمرکز بر دو نوع مفهوم که جایگاه متفاوتی در اصول دارند.
۱. مفهوم موافق چیست مفهوم موافق یعنی دلالتی که از اولویت یا مساوات فهمیده میشود. مثال: فلا تقل لهما أف عرف میفهمد که زدن والدین به طریق اولی حرام است. این دلالت را مفهوم موافق میگویند.
مفهوم موافق در حقیقت نوعی دلالت عقلی عرفی است.
۲. آیا مفهوم موافق میتواند عام را تخصیص بزند بله، مفهوم موافق قدرت تخصیص دارد. چون دلالت آن قطعی یا نزدیک به قطعی است و عرف آن را میپذیرد.
مثال: عام: أکرم العلماء مفهوم موافق: لا تؤذ العلماء عرف میگوید: اگر آزار دادن حرام است، اکرام نکردن نیز به طریق اولی حرام نیست. پس مفهوم موافق میتواند عام را محدود کند.
اصولیان میگویند: مفهوم موافق از اقوی دلالات است و میتواند عام را تخصیص بزند.
۳. مفهوم مخالف چیست مفهوم مخالف یعنی دلالت بر نفی حکم در غیر مورد مذکور. مثل مفهوم شرط، مفهوم غایت، مفهوم حصر، مفهوم استثناء. اینها را در درسهای ۱۷ تا ۲۳ بررسی کردیم.
۴. آیا مفهوم مخالف میتواند عام را تخصیص بزند بله، اما فقط اگر از مفاهیم معتبر باشد. یعنی: مفهوم شرط مفهوم غایت مفهوم حصر مفهوم استثناء اینها قدرت تخصیص دارند.
اما: مفهوم وصف مفهوم لقب مفهوم عدد قدرت تخصیص ندارند، چون اصولیان آنها را حجت نمیدانند.
۵. تفاوت قدرت تخصیص در مفهوم موافق و مخالف اصولیان میگویند: مفهوم موافق اقوی از مفهوم مخالف است. چون مفهوم موافق بر اولویت یا مساوات استوار است و عرف آن را قطعی میداند. اما مفهوم مخالف ظهور دارد، نه قطع.
پس: مفهوم موافق همیشه میتواند عام را تخصیص بزند. مفهوم مخالف فقط در صورتی که معتبر باشد.
۶. مثالهای فقهی مهم الف) مفهوم موافق آیه: فلا تقل لهما أف مفهوم موافق: ضرب والدین حرام است اگر عامی بگوید: أکرم الناس مفهوم موافق میگوید: والدین از این عموم خارجاند، چون اکرام نکردن آنها حرام است.
ب) مفهوم مخالف عام: أحلّ الله البیع مفهوم شرط: إن تراضیا فبیعا مفهومش این است که بدون تراضی، بیع صحیح نیست پس مفهوم مخالف، عام را تخصیص میزند
