جلسه چهارم – خارج فقه ( بحث صلاة ) – فقیه محقق، حجتالاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)
1. انواع اخلال در قیام:
- نمازی که باید ایستاده خوانده شود اما نشسته خوانده شده است
- همه اجزاء و شرایط نماز رعایت شدهاند جز قیام.
- در برخی اجزاء نماز قیام رعایت نشده است
- مثال: هنگام تکبیرة الاحرام، تسبیحات اربعه، یا قبل از رکوع به دلیل عذر.
2. آیا قیام مطلقا رکن است؟
- عدهای میگویند: قیام از ارکان نماز است و ترک هر قسمتی از آن باعث اخلال به نماز و بطلان میشود.
- دلیل: وجوب قیام از قرآن فهمیده میشود.
- اشکال: آیات قرآن مثل ﴿الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ﴾ بیانگر انواع قیام و قعود است، نه وجوب مطلق قیام در همه حالات.
3. ادله و روایات:
- روایات مستحبی بودن قیام در ابتدای نماز یا در برخی اجزاء:
- دستور به «نحر» یا «رفع دستها» بیشتر مستحبی است، نه رکن فریضه.
- روایاتی که میگویند بدون قیام خاص، نماز باطل است:
- مثال: «مَنْ لَمْ يُقِمْ صُلْبَهُ فَلَا صَلَاةَ لَهُ»
- اشکال: این روایات غالبا تاکید هستند، نه اینکه هر عدم قیامی موجب بطلان شود، خصوصا اگر قیام جزئی یا سنتی باشد.
4. قاعده لا تعاد و قیام:
- قاعده لا تعاد: سنتها (مانند قرائت یا قیام جزئی) باعث بطلان فریضه نمیشوند.
- اگر قیام در برخی حالات سنتی باشد (مثل ارتفاع دستها یا انحناء خاص)، ترک آن نماز را باطل نمیکند.
5. اجماع و موارد قطعی:
- دو مورد اجماع داریم که باید قیام رعایت شود:
- قیام هنگام تکبیرة الاحرام
- قیام متصل به رکوع
- اگر کسی در این دو حالت وظیفه داشته اما اشتباهاً نشسته شروع کند یا قیام را ترک کند، نماز باطل است و باید از اول خوانده شود.
- در موارد دیگر که قیام جزئی یا سنتی است، اگر ترک شود:
- نماز صحیح است
- ترک فقط سنت است و طبق لا تعاد موجب بطلان نمیشود
1. انواع اخلال در قیام:
- نمازی که باید ایستاده خوانده شود اما نشسته خوانده شده است
- همه اجزاء و شرایط نماز رعایت شدهاند جز قیام.
- در برخی اجزاء نماز قیام رعایت نشده است
- مثال: هنگام تکبیرة الاحرام، تسبیحات اربعه، یا قبل از رکوع به دلیل عذر.
2. آیا قیام مطلقا رکن است؟
- عدهای میگویند: قیام از ارکان نماز است و ترک هر قسمتی از آن باعث اخلال به نماز و بطلان میشود.
- دلیل: وجوب قیام از قرآن فهمیده میشود.
- اشکال: آیات قرآن مثل ﴿الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ﴾ بیانگر انواع قیام و قعود است، نه وجوب مطلق قیام در همه حالات.
3. ادله و روایات:
- روایات مستحبی بودن قیام در ابتدای نماز یا در برخی اجزاء:
- دستور به «نحر» یا «رفع دستها» بیشتر مستحبی است، نه رکن فریضه.
- روایاتی که میگویند بدون قیام خاص، نماز باطل است:
- مثال: «مَنْ لَمْ يُقِمْ صُلْبَهُ فَلَا صَلَاةَ لَهُ»
- اشکال: این روایات غالبا تاکید هستند، نه اینکه هر عدم قیامی موجب بطلان شود، خصوصا اگر قیام جزئی یا سنتی باشد.
4. قاعده لا تعاد و قیام:
- قاعده لا تعاد: سنتها (مانند قرائت یا قیام جزئی) باعث بطلان فریضه نمیشوند.
- اگر قیام در برخی حالات سنتی باشد (مثل ارتفاع دستها یا انحناء خاص)، ترک آن نماز را باطل نمیکند.
5. اجماع و موارد قطعی:
- دو مورد اجماع داریم که باید قیام رعایت شود:
- قیام هنگام تکبیرة الاحرام
- قیام متصل به رکوع
- اگر کسی در این دو حالت وظیفه داشته اما اشتباهاً نشسته شروع کند یا قیام را ترک کند، نماز باطل است و باید از اول خوانده شود.
- در موارد دیگر که قیام جزئی یا سنتی است، اگر ترک شود:
- نماز صحیح است
- ترک فقط سنت است و طبق لا تعاد موجب بطلان نمیشود
سامانه مشاوره رایگان قضایی جمهوری اسلامی ایران حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
