سامانه مشاوره رایگان قضایی جمهوری اسلامی ایران حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
Related Articles
(صیغهٔ امر، ظهور امر، مفاد امر، وجوب، اقسام واجب، اقوال آخوند، نائینی، اصفهانی، علامه، خویی و امام
۱) تعریف امر
تعریف مشهور اصولیان
امر عبارت است از: طلب فعل از سوی مولا، بهوسیلهٔ صیغهٔ مخصوص (افعل).
این تعریف را آخوند، نائینی، خویی و امام پذیرفتهاند.
تعریف محقق اصفهانی
اصفهانی امر را «ابراز اعتبار طلب» میداند: یعنی مولا یک اعتبار نفسانی (طلب) دارد و آن را با صیغهٔ امر ابراز میکند.
تعریف علامه طباطبایی
علامه امر را «اعتبار عقلاییِ طلب» میداند؛ یعنی یک قرارداد عقلایی برای طلب فعل.
۲) صیغهٔ امر چیست؟
مشهور اصولیان میگویند:
صیغهٔ امر = هیئت «افعل» مثل: «صلّ»، «صم»، «أوفوا»، «أقیموا»
برخی نیز «اسم فعل» (مثل: «هلمّ»، «علیک») را نیز در دایرهٔ اوامر میآورند
ظهور صیغهٔ امر در چه چیزی است؟
قول مشهور: ظهور در «وجوب»
مشهور اصولیان شیعه و بسیاری از اهلسنت معتقدند:
صیغهٔ امر ظهور در وجوب دارد.
ادلهٔ مشهور
۱) تبادر
وقتی گفته میشود «صلّ»، ذهن به «وجوب» منتقل میشود.
۲) بناء عقلاء
در عرف عقلایی، امر = الزام.
۳) استعمالات شارع
در قرآن و روایات، اوامر غالباً برای وجوب آمدهاند.
۴) عدم قرینه بر استحباب
اگر قرینهای بر استحباب نباشد، ظهور در وجوب است.
قائلان مشهور
- آخوند خراسانی
- نائینی
- خویی
- امام خمینی
- علامه طباطبایی (با تحلیل عرفی)
قول دوم: ظهور در «قدر جامع طلب»
برخی اصولیان میگویند:
صیغهٔ امر فقط دلالت بر «طلب» دارد، نه وجوب یا استحباب.
وجوب و استحباب از قرائن فهمیده میشود.
قائلان
- برخی از متأخرین
- برخی از اصولیان اهلسنت
قول سوم: ظهور در «استحباب»
این قول بسیار نادر است و تقریباً طرفداری ندارد.
۴) اقوال علما بهصورت تفصیلی
۱) آخوند خراسانی
آخوند میگوید:
- صیغهٔ امر ظهور در وجوب دارد
- این ظهور، وضعی نیست، بلکه اطلاقی است
- یعنی هیئت «افعل» برای «طلب» وضع شده، اما اطلاق آن ظهور در وجوب میآورد
- وجوب از «مقدمات حکمت» استفاده میشود
این تحلیل آخوند بسیار دقیق است.
2) محقق نائینی
نائینی میگوید:
- صیغهٔ امر برای «طلب نفسی» وضع شده
- ظهور در وجوب دارد
- وجوب از «اطلاق طلب» فهمیده میشود
- استحباب نیازمند قرینه است
نائینی تحلیل آخوند را تقویت میکند.
3) محقق اصفهانی
اصفهانی با مبنای «تعهد» وارد بحث میشود:
- صیغهٔ امر ابراز تعهد مولا به طلب است
- ظهور در وجوب دارد
- زیرا تعهد بدون الزام، لغو است
- استحباب نیازمند قرینهٔ صارفه است
4) علامه طباطبایی
علامه تحلیل عرفی ارائه میکند:
- عرف از امر، الزام میفهمد
- پس ظهور در وجوب دارد
- وجوب یک اعتبار عقلایی است
- استحباب خلاف ظاهر است
5) سید ابوالقاسم خویی
خویی از مدافعان قوی ظهور امر در وجوب است:
- صیغهٔ امر ظهور در وجوب دارد
- این ظهور، «اطلاقی» است
- وجوب از «عدم ترخیص» فهمیده میشود
- استحباب نیازمند قرینه است
6) امام خمینی
امام خمینی میگوید:
- معیار، عرف است
- عرف از امر، الزام میفهمد
- پس ظهور در وجوب دارد
- وجوب از «اطلاق طلب» فهمیده میشود
- استحباب خلاف ظاهر است
امام تأکید میکند که «امر مولوی» ظهور در وجوب دارد، نه «امر ارشادی
(صیغهٔ امر، ظهور امر، مفاد امر، وجوب، اقسام واجب، اقوال آخوند، نائینی، اصفهانی، علامه، خویی و امام
۱) تعریف امر
تعریف مشهور اصولیان
امر عبارت است از: طلب فعل از سوی مولا، بهوسیلهٔ صیغهٔ مخصوص (افعل).
این تعریف را آخوند، نائینی، خویی و امام پذیرفتهاند.
تعریف محقق اصفهانی
اصفهانی امر را «ابراز اعتبار طلب» میداند: یعنی مولا یک اعتبار نفسانی (طلب) دارد و آن را با صیغهٔ امر ابراز میکند.
تعریف علامه طباطبایی
علامه امر را «اعتبار عقلاییِ طلب» میداند؛ یعنی یک قرارداد عقلایی برای طلب فعل.
۲) صیغهٔ امر چیست؟
مشهور اصولیان میگویند:
صیغهٔ امر = هیئت «افعل» مثل: «صلّ»، «صم»، «أوفوا»، «أقیموا»
برخی نیز «اسم فعل» (مثل: «هلمّ»، «علیک») را نیز در دایرهٔ اوامر میآورند
ظهور صیغهٔ امر در چه چیزی است؟
قول مشهور: ظهور در «وجوب»
مشهور اصولیان شیعه و بسیاری از اهلسنت معتقدند:
صیغهٔ امر ظهور در وجوب دارد.
ادلهٔ مشهور
۱) تبادر
وقتی گفته میشود «صلّ»، ذهن به «وجوب» منتقل میشود.
۲) بناء عقلاء
در عرف عقلایی، امر = الزام.
۳) استعمالات شارع
در قرآن و روایات، اوامر غالباً برای وجوب آمدهاند.
۴) عدم قرینه بر استحباب
اگر قرینهای بر استحباب نباشد، ظهور در وجوب است.
قائلان مشهور
- آخوند خراسانی
- نائینی
- خویی
- امام خمینی
- علامه طباطبایی (با تحلیل عرفی)
قول دوم: ظهور در «قدر جامع طلب»
برخی اصولیان میگویند:
صیغهٔ امر فقط دلالت بر «طلب» دارد، نه وجوب یا استحباب.
وجوب و استحباب از قرائن فهمیده میشود.
قائلان
- برخی از متأخرین
- برخی از اصولیان اهلسنت
قول سوم: ظهور در «استحباب»
این قول بسیار نادر است و تقریباً طرفداری ندارد.
۴) اقوال علما بهصورت تفصیلی
۱) آخوند خراسانی
آخوند میگوید:
- صیغهٔ امر ظهور در وجوب دارد
- این ظهور، وضعی نیست، بلکه اطلاقی است
- یعنی هیئت «افعل» برای «طلب» وضع شده، اما اطلاق آن ظهور در وجوب میآورد
- وجوب از «مقدمات حکمت» استفاده میشود
این تحلیل آخوند بسیار دقیق است.
2) محقق نائینی
نائینی میگوید:
- صیغهٔ امر برای «طلب نفسی» وضع شده
- ظهور در وجوب دارد
- وجوب از «اطلاق طلب» فهمیده میشود
- استحباب نیازمند قرینه است
نائینی تحلیل آخوند را تقویت میکند.
3) محقق اصفهانی
اصفهانی با مبنای «تعهد» وارد بحث میشود:
- صیغهٔ امر ابراز تعهد مولا به طلب است
- ظهور در وجوب دارد
- زیرا تعهد بدون الزام، لغو است
- استحباب نیازمند قرینهٔ صارفه است
4) علامه طباطبایی
علامه تحلیل عرفی ارائه میکند:
- عرف از امر، الزام میفهمد
- پس ظهور در وجوب دارد
- وجوب یک اعتبار عقلایی است
- استحباب خلاف ظاهر است
5) سید ابوالقاسم خویی
خویی از مدافعان قوی ظهور امر در وجوب است:
- صیغهٔ امر ظهور در وجوب دارد
- این ظهور، «اطلاقی» است
- وجوب از «عدم ترخیص» فهمیده میشود
- استحباب نیازمند قرینه است
6) امام خمینی
امام خمینی میگوید:
- معیار، عرف است
- عرف از امر، الزام میفهمد
- پس ظهور در وجوب دارد
- وجوب از «اطلاق طلب» فهمیده میشود
- استحباب خلاف ظاهر است
امام تأکید میکند که «امر مولوی» ظهور در وجوب دارد، نه «امر ارشادی
