سامانه مشاوره رایگان قضایی جمهوری اسلامی ایران حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
Related Articles
پس از برائت، احتیاط و تخییر، اصولیان به سراغ اصل استصحاب میروند. پرسش اصلی این است که اگر مکلف یقین به وجود حکمی یا موضوعی در گذشته داشته و اکنون در بقای آن شک کند، آیا باید حکم به استمرار آن کند یا اینکه اصل برائت جاری شود.
استصحاب یعنی «ابقاء ما کان»؛ یعنی آنچه در گذشته ثابت بوده، تا زمانی که خلافش ثابت نشود، باقی فرض میشود. عقل در اینجا میگوید یقین سابق حجت است و شک لاحق نمیتواند آن را از بین ببرد. شرع نیز با روایاتی مانند «لا تنقض الیقین بالشک» همین معنا را تأیید کرده است.
ثمره این بحث در فقه بسیار گسترده است. مثلاً اگر کسی یقین به طهارت لباس داشته و اکنون شک کند که نجس شده یا نه، اصل استصحاب جاری میشود و لباس همچنان پاک محسوب میگردد. یا اگر یقین به وجوب روزه در ماه رمضان داشته و در روز آخر شک کند که ماه تمام شده یا نه، اصل استصحاب حکم به بقای رمضان میکند و روزه واجب است.
نتیجه این است که اصل استصحاب یکی از مهمترین اصول عملیه است که هم عقل و هم شرع بر آن تأکید دارند و در موارد شک در بقاء حکم یا موضوع، تکلیف مکلف را روشن میسازد.
پس از برائت، احتیاط و تخییر، اصولیان به سراغ اصل استصحاب میروند. پرسش اصلی این است که اگر مکلف یقین به وجود حکمی یا موضوعی در گذشته داشته و اکنون در بقای آن شک کند، آیا باید حکم به استمرار آن کند یا اینکه اصل برائت جاری شود.
استصحاب یعنی «ابقاء ما کان»؛ یعنی آنچه در گذشته ثابت بوده، تا زمانی که خلافش ثابت نشود، باقی فرض میشود. عقل در اینجا میگوید یقین سابق حجت است و شک لاحق نمیتواند آن را از بین ببرد. شرع نیز با روایاتی مانند «لا تنقض الیقین بالشک» همین معنا را تأیید کرده است.
ثمره این بحث در فقه بسیار گسترده است. مثلاً اگر کسی یقین به طهارت لباس داشته و اکنون شک کند که نجس شده یا نه، اصل استصحاب جاری میشود و لباس همچنان پاک محسوب میگردد. یا اگر یقین به وجوب روزه در ماه رمضان داشته و در روز آخر شک کند که ماه تمام شده یا نه، اصل استصحاب حکم به بقای رمضان میکند و روزه واجب است.
نتیجه این است که اصل استصحاب یکی از مهمترین اصول عملیه است که هم عقل و هم شرع بر آن تأکید دارند و در موارد شک در بقاء حکم یا موضوع، تکلیف مکلف را روشن میسازد.
