سامانه مشاوره رایگان قضایی جمهوری اسلامی ایران حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
۱. تعریف
در فقه اسلامی، مسأله خوردن گوشت خوک در شرایط اضطراری مورد بررسی قرار میگیرد. در صورتی که فردی به قدری گرسنه باشد که جانش در خطر باشد، آیا مجاز به خوردن گوشت خوک است یا خیر؟ این مسأله به قاعده “ضرورت” و “استثناء” مربوط میشود.
۲. مستندات
در این زمینه، آیات و روایات متعددی وجود دارد. یکی از آیات مهم در این زمینه آیه ۳ آیه مائده است که میفرماید: “إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ”. این آیه به صراحت گوشت خوک را حرام اعلام میکند. اما در شرایط اضطراری، قاعده “لا ضرر” و “ضرورت” به کار میآید. در روایات نیز آمده است که “ضرورت تبیح المحظورات”.
۳. مفاد و دلالت
مفاد آیه و روایات به وضوح نشان میدهد که حرام بودن گوشت خوک در شرایط عادی است. اما در شرایط اضطراری، قاعده “لا ضرر” و “ضرورت” به ما اجازه میدهد که از این حرام برای حفظ جان استفاده کنیم. دلالت این قاعده بر این است که اگر جان فرد در خطر باشد، میتواند از موارد حرام استفاده کند.
۴. اقوال و مبانی فقهی
فقهای شیعه بر این باورند که در شرایط اضطراری، خوردن گوشت خوک مجاز است. آیتالله خمینی (ره) در تحریر الوسیله به این مسأله اشاره کرده و فرمودهاند: “اگر کسی در حال اضطرار باشد و جز گوشت خوک چیزی نداشته باشد، میتواند از آن بخورد”. همچنین آیتالله مکارم شیرازی نیز در فتاوای خود به همین نکته تأکید کردهاند.
۵. کاربردهای فقهی و چند مثال
این قاعده در موارد مختلفی کاربرد دارد. به عنوان مثال، اگر فردی در بیابان گم شود و تنها غذایی که در دسترس دارد گوشت خوک باشد، میتواند از آن استفاده کند. همچنین در مواردی که فردی به دلیل بیماری نیاز به تغذیه خاصی دارد و تنها منبع غذاییاش گوشت خوک است، مجاز به استفاده از آن خواهد بود.
۶. اشکالات و پاسخها
یکی از اشکالاتی که ممکن است مطرح شود این است که آیا این قاعده به همه موارد حرام تعمیمپذیر است یا خیر؟ برخی از فقها معتقدند که این قاعده تنها در مواردی که جان در خطر است، قابل اعمال است. آیتالله نوری همدانی در این زمینه میفرمایند: “در مواردی که جان در خطر است، میتوان از محرمات استفاده کرد، اما در غیر این صورت، باید از آن پرهیز کرد”.
۷. جمعبندی
در نهایت، میتوان گفت که در شرایط اضطراری، فرد مجاز به خوردن گوشت خوک است تا جانش حفظ شود. این مسأله بر اساس قاعده “لا ضرر” و “ضرورت” قابل توجیه است و فقهای شیعه نیز بر این نکته تأکید دارند. بنابراین، در شرایطی که جان فرد در خطر باشد، میتوان از موارد حرام استفاده کرد.
به قلم فقیه محقق، حجتالاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)
۱. تعریف
در فقه اسلامی، مسأله خوردن گوشت خوک در شرایط اضطراری مورد بررسی قرار میگیرد. در صورتی که فردی به قدری گرسنه باشد که جانش در خطر باشد، آیا مجاز به خوردن گوشت خوک است یا خیر؟ این مسأله به قاعده “ضرورت” و “استثناء” مربوط میشود.
۲. مستندات
در این زمینه، آیات و روایات متعددی وجود دارد. یکی از آیات مهم در این زمینه آیه ۳ آیه مائده است که میفرماید: “إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ”. این آیه به صراحت گوشت خوک را حرام اعلام میکند. اما در شرایط اضطراری، قاعده “لا ضرر” و “ضرورت” به کار میآید. در روایات نیز آمده است که “ضرورت تبیح المحظورات”.
۳. مفاد و دلالت
مفاد آیه و روایات به وضوح نشان میدهد که حرام بودن گوشت خوک در شرایط عادی است. اما در شرایط اضطراری، قاعده “لا ضرر” و “ضرورت” به ما اجازه میدهد که از این حرام برای حفظ جان استفاده کنیم. دلالت این قاعده بر این است که اگر جان فرد در خطر باشد، میتواند از موارد حرام استفاده کند.
۴. اقوال و مبانی فقهی
فقهای شیعه بر این باورند که در شرایط اضطراری، خوردن گوشت خوک مجاز است. آیتالله خمینی (ره) در تحریر الوسیله به این مسأله اشاره کرده و فرمودهاند: “اگر کسی در حال اضطرار باشد و جز گوشت خوک چیزی نداشته باشد، میتواند از آن بخورد”. همچنین آیتالله مکارم شیرازی نیز در فتاوای خود به همین نکته تأکید کردهاند.
۵. کاربردهای فقهی و چند مثال
این قاعده در موارد مختلفی کاربرد دارد. به عنوان مثال، اگر فردی در بیابان گم شود و تنها غذایی که در دسترس دارد گوشت خوک باشد، میتواند از آن استفاده کند. همچنین در مواردی که فردی به دلیل بیماری نیاز به تغذیه خاصی دارد و تنها منبع غذاییاش گوشت خوک است، مجاز به استفاده از آن خواهد بود.
۶. اشکالات و پاسخها
یکی از اشکالاتی که ممکن است مطرح شود این است که آیا این قاعده به همه موارد حرام تعمیمپذیر است یا خیر؟ برخی از فقها معتقدند که این قاعده تنها در مواردی که جان در خطر است، قابل اعمال است. آیتالله نوری همدانی در این زمینه میفرمایند: “در مواردی که جان در خطر است، میتوان از محرمات استفاده کرد، اما در غیر این صورت، باید از آن پرهیز کرد”.
۷. جمعبندی
در نهایت، میتوان گفت که در شرایط اضطراری، فرد مجاز به خوردن گوشت خوک است تا جانش حفظ شود. این مسأله بر اساس قاعده “لا ضرر” و “ضرورت” قابل توجیه است و فقهای شیعه نیز بر این نکته تأکید دارند. بنابراین، در شرایطی که جان فرد در خطر باشد، میتوان از موارد حرام استفاده کرد.
به قلم فقیه محقق، حجتالاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)
