سامانه مشاوره رایگان قضایی جمهوری اسلامی ایران حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
Related Articles
۱. مسئله اصلی
- آیا نماز کسی که لباس یا حیوانی را که استفاده کرده، غیر مذکی بوده است، باطل است و آیا باید اعاده شود؟
- رابطه این موضوع با اعمال مجتهد و مقلد، امارات شرعیه و عقلائی، و حدیث رفع و لا تعاد چیست؟
۲. تفاوت مجتهد و مقلد
- مجتهد:
- اگر حکم خودش تغییر کند، باید تفکیک کرد:
- اگر مستند او امارات بوده: واجب است اعمال سابق خود را قضا کند.
- اگر مستند اصول باشد: باید قائل به اجزاء شد و قضا لازم نیست.
- اگر حکم خودش تغییر کند، باید تفکیک کرد:
- مقلد:
- فارغ از اینکه مستند مجتهد اصول باشد یا امارات، اجزاء ندارد و نیازی به اعاده نماز نیست.
علت: مقلد مخاطب اصول قطعیه حکمیه نیست، بلکه مجتهد مخاطب است، بنابراین آثار اجزاء در مقلد جاری نمیشود.
۳. نقش امارات و اصول
- امارات عقلائیه: فقط نشاندهنده واقع هستند و تعبدی ندارند → اجزاء ندارد.
- امارات شرعیه: خودشان موضوعیت مستقلی ندارند → اجزاء ندارد.
- اصول: به عنوان جعل حکمی در مقابل واقع، میتواند موجب اجزاء شود.
۴. نقش حدیث رفع و لا تعاد
- رفع شبهات:
- شبهات حکمیه: خود حکم قابل رفع است.
- شبهات موضوعیه: چون موضوع قابل رفع نیست، حکم مرفوع میشود.
- مثال:
- اگر جزء خارجی نماز را فراموش کنیم، یا شرطیت و مانع بودن چیزی را ندانیم، حدیث رفع سبب میشود که:
- جزء یا مانع از لحاظ آثار رفع شود
- نماز صحیح باشد و اعاده لازم نباشد.
- اگر جزء خارجی نماز را فراموش کنیم، یا شرطیت و مانع بودن چیزی را ندانیم، حدیث رفع سبب میشود که:
- اگر امارهای بر تذکیه قائم باشد اما واقع خلاف آن باشد، حدیث رفع اثر میکند و مانعیت از نماز برداشته میشود.
۵. نماز با حیوان یا لباس مشکوک
- اگر لباس یا حیوان از بازار مسلمین تهیه شده و بعد معلوم شود غیر مذکی بوده است، نماز صحیح است و اعاده ندارد.
- دلایل:
- حدیث رفع → اثر حکم یا مانع رفع میشود.
- حدیث لا تعاد الصلاة الا من خمس → فقط برخی نمازها باید اعاده شود، موارد فوق شامل آن نمیشوند.
- اگر فرد جاهل یا ناسیا باشد، همین حکم جاری است.
۶. حدیث موثقه ابن بکیر
- متن حدیث:
- اگر چیزی قابل خوردن باشد و مذکی باشد → نماز در هر بخش آن جایز است.
- اگر غیر مذکی باشد → نماز باطل است.
- نکته:
- «اذا علمت انه ذکی» یعنی موضوع در واقع مذکی باشد نه فقط علم داشتن فرد.
- اگر واقعاً غیر مذکی باشد، حتی علم داشتن فرد مؤثر نیست → نماز صحیح نمیشود بر اساس علم.
۷. مفهوم حدیث
- اگر علم به تذکیه نداشته باشیم، نماز در بعضی اجزاء مثل وبر و امثال آن ممکن است صحیح باشد یا نباشد.
- اما حتی اگر همه حالات منطوق نفی شوند، باز حدیث رفع و لا تعاد نماز را صحیح میکند و اعاده لازم نیست.
۸. جمعبندی
- مجتهد: اگر حکم تغییر کند، تفکیک بین اصول و امارات لازم است.
- مقلد: اجزاء ندارد، نماز صحیح است.
- حدیث رفع و لا تعاد: هر شبههای، چه حکمی و چه موضوعی، اثر آن را رفع میکند و نماز صحیح باقی میماند.
- نماز با لباس یا حیوان غیر مذکی: اگر جاهل یا نسیان کرده باشد → نماز صحیح است و اعاده ندارد.
- علم به تذکیه: شرط صحت نماز نیست، بلکه واقع تذکیه حیوان یا لباس موضوعیت دارد.
۱. مسئله اصلی
- آیا نماز کسی که لباس یا حیوانی را که استفاده کرده، غیر مذکی بوده است، باطل است و آیا باید اعاده شود؟
- رابطه این موضوع با اعمال مجتهد و مقلد، امارات شرعیه و عقلائی، و حدیث رفع و لا تعاد چیست؟
۲. تفاوت مجتهد و مقلد
- مجتهد:
- اگر حکم خودش تغییر کند، باید تفکیک کرد:
- اگر مستند او امارات بوده: واجب است اعمال سابق خود را قضا کند.
- اگر مستند اصول باشد: باید قائل به اجزاء شد و قضا لازم نیست.
- اگر حکم خودش تغییر کند، باید تفکیک کرد:
- مقلد:
- فارغ از اینکه مستند مجتهد اصول باشد یا امارات، اجزاء ندارد و نیازی به اعاده نماز نیست.
علت: مقلد مخاطب اصول قطعیه حکمیه نیست، بلکه مجتهد مخاطب است، بنابراین آثار اجزاء در مقلد جاری نمیشود.
۳. نقش امارات و اصول
- امارات عقلائیه: فقط نشاندهنده واقع هستند و تعبدی ندارند → اجزاء ندارد.
- امارات شرعیه: خودشان موضوعیت مستقلی ندارند → اجزاء ندارد.
- اصول: به عنوان جعل حکمی در مقابل واقع، میتواند موجب اجزاء شود.
۴. نقش حدیث رفع و لا تعاد
- رفع شبهات:
- شبهات حکمیه: خود حکم قابل رفع است.
- شبهات موضوعیه: چون موضوع قابل رفع نیست، حکم مرفوع میشود.
- مثال:
- اگر جزء خارجی نماز را فراموش کنیم، یا شرطیت و مانع بودن چیزی را ندانیم، حدیث رفع سبب میشود که:
- جزء یا مانع از لحاظ آثار رفع شود
- نماز صحیح باشد و اعاده لازم نباشد.
- اگر جزء خارجی نماز را فراموش کنیم، یا شرطیت و مانع بودن چیزی را ندانیم، حدیث رفع سبب میشود که:
- اگر امارهای بر تذکیه قائم باشد اما واقع خلاف آن باشد، حدیث رفع اثر میکند و مانعیت از نماز برداشته میشود.
۵. نماز با حیوان یا لباس مشکوک
- اگر لباس یا حیوان از بازار مسلمین تهیه شده و بعد معلوم شود غیر مذکی بوده است، نماز صحیح است و اعاده ندارد.
- دلایل:
- حدیث رفع → اثر حکم یا مانع رفع میشود.
- حدیث لا تعاد الصلاة الا من خمس → فقط برخی نمازها باید اعاده شود، موارد فوق شامل آن نمیشوند.
- اگر فرد جاهل یا ناسیا باشد، همین حکم جاری است.
۶. حدیث موثقه ابن بکیر
- متن حدیث:
- اگر چیزی قابل خوردن باشد و مذکی باشد → نماز در هر بخش آن جایز است.
- اگر غیر مذکی باشد → نماز باطل است.
- نکته:
- «اذا علمت انه ذکی» یعنی موضوع در واقع مذکی باشد نه فقط علم داشتن فرد.
- اگر واقعاً غیر مذکی باشد، حتی علم داشتن فرد مؤثر نیست → نماز صحیح نمیشود بر اساس علم.
۷. مفهوم حدیث
- اگر علم به تذکیه نداشته باشیم، نماز در بعضی اجزاء مثل وبر و امثال آن ممکن است صحیح باشد یا نباشد.
- اما حتی اگر همه حالات منطوق نفی شوند، باز حدیث رفع و لا تعاد نماز را صحیح میکند و اعاده لازم نیست.
۸. جمعبندی
- مجتهد: اگر حکم تغییر کند، تفکیک بین اصول و امارات لازم است.
- مقلد: اجزاء ندارد، نماز صحیح است.
- حدیث رفع و لا تعاد: هر شبههای، چه حکمی و چه موضوعی، اثر آن را رفع میکند و نماز صحیح باقی میماند.
- نماز با لباس یا حیوان غیر مذکی: اگر جاهل یا نسیان کرده باشد → نماز صحیح است و اعاده ندارد.
- علم به تذکیه: شرط صحت نماز نیست، بلکه واقع تذکیه حیوان یا لباس موضوعیت دارد.
