اصول فقه از منظر فقیه محقق، حجت‌الاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)

۱. تعریف تقیید تقیید یعنی اینکه یک دلیل، قیدی را برای مطلق ثابت کند و دایره آن را محدود سازد. مثال: مطلق: أعتق رقبة مقید: رقبة مؤمنة نتیجه: مطلق مقید می‌شود و حکم فقط شامل رقبه مؤمنه می‌گردد. در تقیید، موضوع محدود می‌شود، نه افراد. ۲. تفاوت اساسی میان تقیید و تخصیص اصولیان تأکید می‌کنند که این دو کاملاً متفاوت‌اند: …

در این درس وارد بحث «تعارض عام و مطلق» می‌شویم؛ یعنی بررسی اینکه اگر یک دلیل شمول دارد (عام) و دلیل دیگر فقط اطلاق دارد (مطلق)، در مقام جمع کدام‌یک مقدم است و چرا. ۱. تعریف مطلق مطلق لفظی است که بدون قید آمده و بر طبیعت بدون هیچ محدودیتی دلالت می‌کند. مثل: أعتق رقبة رقبه یعنی هر برده‌ای، بدون …

در این درس وارد بحث «تعارض عامین من وجه» می‌شویم؛ یعنی جایی که دو عام با هم تقاطع دارند: بعضی افراد تحت هر دو عام قرار می‌گیرند، بعضی فقط تحت یکی، و بعضی تحت هیچ‌کدام. این حالت پیچیده‌ترین نوع برخورد میان ادله است. ۱. تعریف عامین من وجه عامین من وجه یعنی دو دلیل عام که نسبت میان آنها نه …

در این درس وارد بحث «تعارض عام و خاص» می‌شویم؛ یعنی بررسی اینکه آیا میان عام و خاص تعارض وجود دارد یا نه، و اگر هست، چگونه باید آن را حل کرد. این بحث پایه بسیاری از قواعد جمع میان ادله است. ۱. آیا میان عام و خاص تعارض وجود دارد اصولیان می‌گویند: میان عام و خاص تعارض واقعی وجود …

موضوع درس در این درس وارد یکی از بنیادی‌ترین مباحث عام و خاص می‌شویم: تمایز میان تخصیص و تخصص. این دو اصطلاح در ظاهر شبیه‌اند، اما در مبانی اصولی و آثار فقهی تفاوت‌های مهمی دارند. ۱. تعریف تخصیص تخصیص یعنی اینکه دلیل خاص، بعض افراد عام را از حکم خارج کند. در تخصیص، عام در ابتدا شامل همه افراد است، …

در این درس بررسی می‌کنیم که چرا سه مفهوم مشهورِ غیرمعتبر یعنی لقب، وصف و عدد، نمی‌توانند عام را تخصیص بزنند. این بحث ادامه طبیعی درس ۳۰ و ۳۴ است و جایگاه این سه مفهوم را در نظام دلالات روشن می‌کند. ۱. مفهوم لقب مفهوم لقب یعنی اینکه اگر حکمی برای یک عنوان ذکر شد، آیا می‌توان فهمید که حکم …

در این درس، دو نوع اصلی تخصیص را بررسی می‌کنیم: تخصیص متصل و تخصیص منفصل. این دو، هرچند هر دو دایره عام را محدود می‌کنند، اما آثار و قواعد متفاوتی دارند. ۱. تعریف تخصیص متصل تخصیص متصل یعنی اینکه خاص در همان جمله عام بیاید و از ابتدا همراه آن باشد. مثل: أکرم العلماء إلا الفساق یا: أکرم العلماء إن …

موضوع درس در این درس بررسی می‌کنیم که آیا مفاهیم غیرصریح، یعنی مفهوم موافق و مفهوم مخالف، می‌توانند مانند دلیل خاص، دایره عام را محدود کنند. این بحث ادامه طبیعی درس ۳۰ است، اما با تمرکز بر دو نوع مفهوم که جایگاه متفاوتی در اصول دارند. ۱. مفهوم موافق چیست مفهوم موافق یعنی دلالتی که از اولویت یا مساوات فهمیده …

موضوع درس در این درس وارد یکی از مهم‌ترین مباحث عام و خاص می‌شویم: نسبت قرآن و سنت در مقام تخصیص. این بحث تعیین می‌کند که آیا دلیل نقلیِ غیرقرآنی (سنت) می‌تواند عموم قرآن را محدود کند و بالعکس. ۱. آیا سنت می‌تواند قرآن را تخصیص بزند اصولیان شیعه اتفاق دارند که سنت می‌تواند عموم قرآن را تخصیص بزند. دلیل …

موضوع درس در این درس بررسی می‌کنیم که آیا اجماع، که یک دلیل لبّی و غیرلفظی است، می‌تواند عام را تخصیص بزند. این بحث از آن جهت مهم است که اجماع در بسیاری از مسائل فقهی نقش تعیین‌کننده دارد، اما ماهیت آن با دلیل لفظی تفاوت دارد. ۱. آیا اجماع می‌تواند عام را تخصیص بزند اصولیان می‌گویند: بله، اجماع می‌تواند …