اصول فقه از منظر فقیه محقق، حجت‌الاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)

اگر شارع از یک عبادت یا معامله نهی کند، آیا آن عبادت یا معامله باطل می‌شود؟ مثال‌ها: «لا تصلّ فی الدار المغصوبة» «لا تبع ما لیس عندک» «لا تصلّ فی وبر ما لا یؤکل لحمه» «نهی از بیع غرری» «نهی از نکاح در عدّه» این پرسش منشأ اختلافات مهمی میان اصولیان شده است. ۱) محل نزاع نهی دو نوع است: …

اگر شارع به انجام کاری امر کند، آیا مقدمات آن کار نیز واجب می‌شود؟ مثال: شارع می‌گوید: «صلّ» آیا: وضو واجب می‌شود؟ رفتن به مسجد واجب می‌شود؟ تهیهٔ آب واجب می‌شود؟ خرید آب واجب می‌شود؟ کندن چاه واجب می‌شود؟ این پرسش، منشأ اختلافات مهمی میان اصولیان شده است. ۱) تعریف مقدّمه اصولیان مقدّمه را به دو قسم کلّی تقسیم می‌کنند: …

(صیغهٔ امر، ظهور امر، مفاد امر، وجوب، اقسام واجب، اقوال آخوند، نائینی، اصفهانی، علامه، خویی و امام ۱) تعریف امر تعریف مشهور اصولیان امر عبارت است از: طلب فعل از سوی مولا، به‌وسیلهٔ صیغهٔ مخصوص (افعل). این تعریف را آخوند، نائینی، خویی و امام پذیرفته‌اند. تعریف محقق اصفهانی اصفهانی امر را «ابراز اعتبار طلب» می‌داند: یعنی مولا یک اعتبار نفسانی …

۱. محل بحث در برخی موارد، مکلف نمی‌داند تکلیف واقعی چیست، اما شک او مربوط به چند احتمال محدود است. در برخی موارد دیگر، شک او مربوط به احتمالات بسیار زیاد و غیرقابل شمارش است. اصولیون این دو حالت را «شبهه محصوره» و «شبهه غیرمحصوره» می‌نامند. سؤال این است که آیا برائت شرعی در هر دو نوع شبهه جاری می‌شود …

۱. محل بحث در درس‌های قبل روشن شد که برائت شرعی آثار تکلیف مجهول را برمی‌دارد. اما یک سؤال مهم در عبادات مطرح می‌شود: اگر مکلف در جزئیت یا شرطیت چیزی شک کند و به برائت عمل کند، آیا عبادت او صحیح است یا فقط مؤاخذه ندارد؟ به عبارت دیگر: آیا برائت شرعی، «سقوط تکلیف» را ثابت می‌کند یا «صحت …

۱. محل بحث در درس‌های گذشته روشن شد که برائت شرعی در موارد شک در تکلیف جاری می‌شود و آثار تکلیف مجهول را برمی‌دارد. اما یک سؤال مهم باقی است: آیا برائت شرعی فقط احکام تکلیفی را برمی‌دارد، یا احکام وضعی را نیز شامل می‌شود؟ احکام تکلیفی مثل وجوب، حرمت، استحباب، کراهت و اباحه‌اند. احکام وضعی مثل شرطیت، مانعیت، جزئیت، …

مثال: شارع می‌گوید: «صلّ» آیا این امر، نهی از «ترک صلاة» است؟ آیا نهی از «ضد عام» (ترک) است؟ آیا نهی از «ضد خاص» (مثل خوردن، خوابیدن، راه رفتن) است؟ این پرسش منشأ اختلافات مهمی میان اصولیان شده است. ۱) تعریف ضد اصولیان ضد را به دو قسم تقسیم می‌کنند: ۱) ضد عام یعنی ترک فعل مثال: ضد عامِ صلاة …

) این بحث از مهم‌ترین مباحث اوامر است، زیرا در بسیاری از آیات و روایات، ابتدا نهی آمده و سپس امر. مثال مشهور: «وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا» ابتدا صید در حال احرام حرام است، سپس پس از احلال، امر به صید آمده است. پرسش اصلی: آیا این امر، دلالت بر وجوب دارد یا فقط رفع منع و اباحه را می‌رساند؟ ۱) …

۱. محل بحث در دو درس گذشته، دو نوع برائت را بررسی کردیم: برائت عقلی که بر پایه قبح عقاب بلا بیان است، و برائت شرعی که بر پایه حدیث رفع و حدیث حلّ ثابت می‌شود. اکنون باید ببینیم آیا این دو نوع برائت در نتیجه یکسان‌اند یا تفاوت عملی دارند. ۲. تفاوت در منشأ برائت عقلی از حکم عقل …

۱. محل بحث در درس‌های قبل ثابت شد که حدیث رفع و حدیث حلّ برائت شرعی را اثبات می‌کنند. اما در مقابلِ این ادله، روایاتی وجود دارد که ظاهرشان امر به احتیاط است؛ مثل «خذ بالحائطة لدینک» یا «دع ما یریبک إلى ما لا یریبک». سؤال این است که اگر در یک مورد شک داریم، آیا باید به برائت عمل …