اهلیت چیست

اهلیت در لغت:
به شایستگی و توانایی انسان گفته میشود. برای مثال فلانی اهل این کار است یعنی شایستگی و توانایی انجام دادن آن را دارد.

در اصطلاح حقوقی :
عام؛ توانایی و شایستگی انسان برای دارا شدن و اجراء حق و تکلیف.
خاص؛ توانایی و شایستگی شخص برای اجراء حق و تکلیف به شرط داشتن اهلیت (عقل، بلوغ،رشد).
اهلیت و عدم اهلیت اشخاص تابع و نتیجه وضعیت آنهاست.
اهلیت: م 345

اهلیت نیز یکی دیگر از شرایط اساسی صحت عقد بیع است

اما ماده 345 ق م مقرر میدارد که هر یک از بایع و مشتری باید،‌ علاوه بر اهلیت قانونی اهلیت برای تصرف در مبیع یا ثمن را نیز داشته باشد.
منظور از اهلیت در صدر ماده 345(اهلیت قانونی) همان بلوغ و عقل و رشد می باشد.

اما منظور از اهلیت در قسمت آخر ماده 345 (اهلیت تصرف) چیست؟

منظور از اهلیت تصرف یا به عبارت مناسب تر اختیار تصرف این است که خریدار و فروشنده اختیار تصرف در موضوع تعهد خود را داشته باشند؛ بنابراین ، اگر مالی بر اثر قرار دادگاه تأمین ، یا در مقام اجرای حکم ، توقیف شود، مالک حق تصرف در آن را ندارد
و همچنین پس از صدور حکم توقیف ، ورشکسته نمی تواند اموال خود را بفروشد.

وکیل نیز باید در حدود نیابتی که موکل به او داده است عمل کند و اختیار انجام معاملة خارج از حدود نمایندگی یا برخلاف مصلحت موکل را ندارد (قانون مدنی ، مادة 667).

انواع اهلیت

به طور کلی در حقوق مدنی سه نوع اهلیت داریم:

1-اهلیت تمتع :(اهلیت دارا شدن حق) که هر انسانی با تولد ارای اهلیت تمتع و با مرگ او اهلیت تمتعش پایان می یابد.

2-اهلیت استیفاء: (اجرای حق) که همان عقد و بلوغ و رشد است که در معاملات به استناد ماده واحده مربوط به اهلیت معامله سن 18 سالگی می باشد.

3-اهلیت تصرف:(اختیار تصرف) که شخص نباید به علت تعهدات خود و یا به حکم قانون از تصرف در مالی منع شده باشد.

(عدم اهلیت خاص نیز از موانع عقد میباشد مثل منع قیم در معامله با مولی علیه م 1240 ق م )

اهلیت نابینایان: (م 347)

به استناد ماده 347 ق م در صورتی که شخص کور به طریقی غیر از معاینه (ولو خود بایع) رفع جهل شود اهلیت معامله برای عقد بیع را دارد.

مثال:

اگر شخص کوری با حس لامسه ماشینی بخرد و مورد تایید قرار دهد این معامله باطل است زیرا باید رفع جهالت به طریقی غیر از معاینه باشد.

عدم اهلیت خاص:

معامله قیم با مولی علیه (م 1240) به علت عدم اهلیت خاص ممنوع است و بیع او با مولی علیه باطل است.

اثر معاملات 

فقدان عقل: شخص مجنون محسوب می شود
و معاملات وی در
1-تملکات بلاعوض: باطل
2-تملیکات بلاعوض: باطل
3-امور غیر مالی: باطل
4-امور مالی: باطل هستند

فقدان بلوغ(وقتی شخص به سن بلوغ نرسیده):
شخص نابالغ(صغیر) محسوب می شود و با توجه به توانایی نابالغ در تشخیص(تمییز) خوب و بد، به صغیر ممیز(دارای قدرت تمییز) و صغیر غیرممیز(فاقد قدرت تمییز) تقسیم می شود
لذا معاملات صغیر غیرممیز در
1-تملکات بلاعوض:باطل
2-تملیکات بلاعوض:باطل
3-امور غیر مالی:باطل
4-امور مالی:باطل هستند

و معاملات صغیر ممیز در
1-تملکات بلاعوض:صحیح
2-تملیکات بلاعوض:باطل
3-امور غیر مالی:غیر نافذ
4-امور مالی:غیرنافذ هستند

فقدان رشد: شخص بالغی که به سن رشد نرسیده و سفیه محسوب می شود
و معاملات وی در
1-تملکات بلاعوض:صحیح
2-تملیکات بلاعوض:باطل
3-امور غیر مالی:صحیح
4-امور مالی:غیرنافذ هستند

فقدان اختیار قانونی: شخص رشیدی که قانونگذار وی را منع کرده است مانند ورشکسته
و معاملات وی در
1-تملکات بلاعوض:صحیح
2-تملیکات بلاعوض:باطل
3-امور غیر مالی:صحیح
4-امور مالی:باطل هستند

توضیحات

تملکات بلاعوض: آنچه بدون عوض تملک می کند (مالک می شود)
مانند: هبه گرفتن از دیگری

تملیکات بلاعوض: آنچه بدون عوض به به دیگری تملیک می کند (از مالکیت وی خارج می شود)
مانند: هبه کردن به دیگری

امور غیر مالی: انچه هدف مستقیم آن مال نیست مانند ازدواج، طلاق

فقیه محقق، حجت‌الاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)

سامانه پژوهشی فقهی و حقوقی

به آگاهی می‌رسد که شهروندان ایرانی داخل و خارج از کشور ـ اعم از عموم مردم، اندیشمندان، قضات، و وکلای گرامی ـ می‌توانند پرسش‌های فقهی و حقوقی خود را هر روز ساعت ۷ تا ۸ صبح به‌صورت مستقیم و رایگان با حضرت استاد در میان گذارند.

شماره تماس مستقیم: ۰۹۱۲۱۹۰۰۵۰۰

حضرت استاد، به لطف الهی، آماده پاسخ‌گویی به پرسش‌های شما به چهار زبان فارسی، عربی، انگلیسی و فرانسوی می‌باشند.

اهلیت در لغت:
به شایستگی و توانایی انسان گفته میشود. برای مثال فلانی اهل این کار است یعنی شایستگی و توانایی انجام دادن آن را دارد.

در اصطلاح حقوقی :
عام؛ توانایی و شایستگی انسان برای دارا شدن و اجراء حق و تکلیف.
خاص؛ توانایی و شایستگی شخص برای اجراء حق و تکلیف به شرط داشتن اهلیت (عقل، بلوغ،رشد).
اهلیت و عدم اهلیت اشخاص تابع و نتیجه وضعیت آنهاست.
اهلیت: م 345

اهلیت نیز یکی دیگر از شرایط اساسی صحت عقد بیع است

اما ماده 345 ق م مقرر میدارد که هر یک از بایع و مشتری باید،‌ علاوه بر اهلیت قانونی اهلیت برای تصرف در مبیع یا ثمن را نیز داشته باشد.
منظور از اهلیت در صدر ماده 345(اهلیت قانونی) همان بلوغ و عقل و رشد می باشد.

اما منظور از اهلیت در قسمت آخر ماده 345 (اهلیت تصرف) چیست؟

منظور از اهلیت تصرف یا به عبارت مناسب تر اختیار تصرف این است که خریدار و فروشنده اختیار تصرف در موضوع تعهد خود را داشته باشند؛ بنابراین ، اگر مالی بر اثر قرار دادگاه تأمین ، یا در مقام اجرای حکم ، توقیف شود، مالک حق تصرف در آن را ندارد
و همچنین پس از صدور حکم توقیف ، ورشکسته نمی تواند اموال خود را بفروشد.

وکیل نیز باید در حدود نیابتی که موکل به او داده است عمل کند و اختیار انجام معاملة خارج از حدود نمایندگی یا برخلاف مصلحت موکل را ندارد (قانون مدنی ، مادة 667).

انواع اهلیت

به طور کلی در حقوق مدنی سه نوع اهلیت داریم:

1-اهلیت تمتع :(اهلیت دارا شدن حق) که هر انسانی با تولد ارای اهلیت تمتع و با مرگ او اهلیت تمتعش پایان می یابد.

2-اهلیت استیفاء: (اجرای حق) که همان عقد و بلوغ و رشد است که در معاملات به استناد ماده واحده مربوط به اهلیت معامله سن 18 سالگی می باشد.

3-اهلیت تصرف:(اختیار تصرف) که شخص نباید به علت تعهدات خود و یا به حکم قانون از تصرف در مالی منع شده باشد.

(عدم اهلیت خاص نیز از موانع عقد میباشد مثل منع قیم در معامله با مولی علیه م 1240 ق م )

اهلیت نابینایان: (م 347)

به استناد ماده 347 ق م در صورتی که شخص کور به طریقی غیر از معاینه (ولو خود بایع) رفع جهل شود اهلیت معامله برای عقد بیع را دارد.

مثال:

اگر شخص کوری با حس لامسه ماشینی بخرد و مورد تایید قرار دهد این معامله باطل است زیرا باید رفع جهالت به طریقی غیر از معاینه باشد.

عدم اهلیت خاص:

معامله قیم با مولی علیه (م 1240) به علت عدم اهلیت خاص ممنوع است و بیع او با مولی علیه باطل است.

اثر معاملات 

فقدان عقل: شخص مجنون محسوب می شود
و معاملات وی در
1-تملکات بلاعوض: باطل
2-تملیکات بلاعوض: باطل
3-امور غیر مالی: باطل
4-امور مالی: باطل هستند

فقدان بلوغ(وقتی شخص به سن بلوغ نرسیده):
شخص نابالغ(صغیر) محسوب می شود و با توجه به توانایی نابالغ در تشخیص(تمییز) خوب و بد، به صغیر ممیز(دارای قدرت تمییز) و صغیر غیرممیز(فاقد قدرت تمییز) تقسیم می شود
لذا معاملات صغیر غیرممیز در
1-تملکات بلاعوض:باطل
2-تملیکات بلاعوض:باطل
3-امور غیر مالی:باطل
4-امور مالی:باطل هستند

و معاملات صغیر ممیز در
1-تملکات بلاعوض:صحیح
2-تملیکات بلاعوض:باطل
3-امور غیر مالی:غیر نافذ
4-امور مالی:غیرنافذ هستند

فقدان رشد: شخص بالغی که به سن رشد نرسیده و سفیه محسوب می شود
و معاملات وی در
1-تملکات بلاعوض:صحیح
2-تملیکات بلاعوض:باطل
3-امور غیر مالی:صحیح
4-امور مالی:غیرنافذ هستند

فقدان اختیار قانونی: شخص رشیدی که قانونگذار وی را منع کرده است مانند ورشکسته
و معاملات وی در
1-تملکات بلاعوض:صحیح
2-تملیکات بلاعوض:باطل
3-امور غیر مالی:صحیح
4-امور مالی:باطل هستند

توضیحات

تملکات بلاعوض: آنچه بدون عوض تملک می کند (مالک می شود)
مانند: هبه گرفتن از دیگری

تملیکات بلاعوض: آنچه بدون عوض به به دیگری تملیک می کند (از مالکیت وی خارج می شود)
مانند: هبه کردن به دیگری

امور غیر مالی: انچه هدف مستقیم آن مال نیست مانند ازدواج، طلاق

فقیه محقق، حجت‌الاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)

سامانه پژوهشی فقهی و حقوقی

به آگاهی می‌رسد که شهروندان ایرانی داخل و خارج از کشور ـ اعم از عموم مردم، اندیشمندان، قضات، و وکلای گرامی ـ می‌توانند پرسش‌های فقهی و حقوقی خود را هر روز ساعت ۷ تا ۸ صبح به‌صورت مستقیم و رایگان با حضرت استاد در میان گذارند.

شماره تماس مستقیم: ۰۹۱۲۱۹۰۰۵۰۰

حضرت استاد، به لطف الهی، آماده پاسخ‌گویی به پرسش‌های شما به چهار زبان فارسی، عربی، انگلیسی و فرانسوی می‌باشند.

فقیه محقق، حجت‌الاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)

سامانه پژوهشی فقهی و حقوقی

به آگاهی می‌رسد که شهروندان ایرانی داخل و خارج از کشور ـ اعم از عموم مردم، اندیشمندان، قضات، و وکلای گرامی ـ می‌توانند پرسش‌های فقهی و حقوقی خود را هر روز ساعت ۷ تا ۸ صبح به‌صورت مستقیم و رایگان با حضرت استاد در میان گذارند.

شماره تماس مستقیم: ۰۹۱۲۱۹۰۰۵۰۰

حضرت استاد، به لطف الهی، آماده پاسخ‌گویی به پرسش‌های شما به چهار زبان فارسی، عربی، انگلیسی و فرانسوی می‌باشند.

با کلیک روی عکس، سوال خود را یطور خودکار درواتساپ طرح نمایید وپاسخ رایگان دریافت نمایید

Check Also

متن ماده ۴۹۶ قانون آیین دادرسی مدنی:دعاوی زیر قابل ارجاع به داوری نیست:

۱- دعوای ورشکستگی.۲- دعاوی راجع به اصل نکاح، فسخ آن، طلاق و نسب. 📜 متن …