سامانه مشاوره رایگان قضایی و حقوقی حجت الاسلام و المسلمین دکتر حشمدار
Related Articles
علامه دکتر حشمدار
سامانه پژوهشی فقهی و حقوقی
سوال: مجازات ضرب و جرح در قانون مجازات اسلامی و میزان دیه آن چقدر است؟
پاسخ:
ضربات منتهی به جراحت
ضرب و جرح جرایمی بسیار شایع هستند و تعداد زیادی از پروندههای قضایی را به خود اختصاص دادهاند. «ضرب و شتم» اصطلاح رایجی است که مردم برای این جرم استفاده میکنند، اما باید توجه داشت که «شتم» به معنی «دشنام دادن» است و ذیل جرایمی مثل توهین یا قذف قرار میگیرد.
بنابراین، اصطلاح صحیح «ضرب و جرح» است، نه «ضرب و شتم».
همانطور که گفته شد «جرح» به صدماتی گفته میشود که به ازهمگسیختگی بافتهای بدن بینجامد. خراشیدگی یا پارگی پوست یا شکستن استخوان و نقص یا قطع عضو از مصادیق جرح است. این جرم را باید در گروه «جنایات بر اعضا» دستهبندی کرد.
جنایت بر عضو
«جنایت بر عضو» عبارت است از هر آسیب کمتر از قتل، مانند قطع عضو، جرح و صدمههای وارد بر منافع. جنایت بر عضو اگر به صورت عمدی باشد،
در صورت تقاضای قربانی جرم یا ولیّ او و وجود سایر شرایط مقرر در قانون، موجب قصاص میشود و در غیر این صورت، مطابق قانون، دیه و تعزیر را به دنبال خواهد داشت. بنابراین، جرم جرح موجب یکی از مجازاتهای قصاص، دیه و تعزیر خواهد شد.
البته گاهی این جرم هم با دیه مجازات میشود و هم با تعزیر.
شرایط قصاص
برای اینکه جرح موجب قصاص شود، باید «شرایط عمومی قصاص» و «شرایط اختصاصی قصاص عضو» وجود داشته باشد. شرایط عمومی قصاص در مواد 301 به بعد قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 بیان شده است.
البته در صورتی حکم به قصاص داده میشود که مرتکب جرح، پدر یا از اجداد پدری قربانی جرم نباشد و مجنیٌعلیه هم عاقل و در دین با مرتکب مساوی باشد.
علاوه بر این، برای محکوم شدن به مجازات قصاص، مرتکب باید عمد داشته باشد. شرایط جنایت عمدی در ماده 290 قانون مجازات اسلامی بیان شده است.
شرایط اختصاصی قصاص عضو
شرایط اختصاصی قصاص عضو نیز چنیناند
- محل عضو مورد قصاص با مورد جنایت یکی باشد؛
- قصاص با مقدار جنایت مساوی باشد؛
- خوف تلف مرتکب یا صدمه بر عضو دیگر نباشد؛
- قصاص عضو سالم در مقابل عضو ناسالم نباشد؛
- قصاص عضو اصلی در مقابل عضو غیراصلی نباشد؛
- و قصاص عضو کامل در مقابل عضو ناقص نباشد.
در صورتی که هر یک از شرایط عمومی و اختصاصی قصاص وجود نداشته باشد، مرتکب جرم به پرداخت دیه محکوم خواهد شد. بنابراین، در جنایت غیرعمدی بر اعضا و جنایت عمدی که قصاص ندارد یا قصاص در آن ممکن نیست یا بر دیه مصالحه شده است، دیه پرداخت میشود.
مواد 558 به بعد قانون مجازات اسلامی قواعد عمومی دیه اعضا را بیان کرده است.
ضربات بدون جراحت
«ضرب» در واقع صدماتی است که بدون شکستگی یا خونریزی بر اعضای بدن وارد شود و آثاری مانند کوفتگی، سرخی، کبودی، سیاه شدن و پیچ خوردن ایجاد کند.
در قانون، برای هریک از این موارد دیهای مقرر شده است که ضارب باید آن را به فرد مضروب پرداخت کند. دیه صدماتی که موجب تغییر رنگ پوست می شود، در قانون مجازات اسلامی به شرح ذیل است:
- سیاه شدن پوست صورت، ششهزارم؛
- کبودشدن آن، سههزارم؛
- و سرخ شدن آن، یکونیمهزارم دیه کامل
- تغییر رنگ پوست سایر اعضا، حسب مورد، نصف مقادیر مذکور در فوق.
در این حکم، بین اینکه عضو دارای دیه تعیینشده باشد یا نباشد، فرقی نیست. همچنین بین تغییر رنگ تمام یا قسمتی از عضو و نیز بقا یا زوال اثر آن فرقی وجود ندارد.
چه صدماتی دارای ارش هستند؟
صدمهای که موجب تورم بدن، سر یا صورت شود «اَرش» دارد و چنانچه علاوه بر تورم، موجب تغییر رنگ پوست نیز بشود، حسب مورد، دیه و ارش تغییر رنگ به آن افزوده میشود.
منظور از ارش، مقدار مالی است که به عنوان جبران خسارت مالی یا بدنی پرداخت میشود و در قانون برای آن اندازهای مشخص نشده است.
مجازات تعزیری ضرب و جرح
هر کس عمدا به دیگری جرح یا ضربی وارد آورد که موجب نقصان یا شکستن یا از کار افتادن عضوی از اعضا یا منتهی به مرض دائمی یا فقدان یا نقص یکی از حواس یا منافع یا زوال عقل مجنیعلیه شود، در مواردی که قصاص امکان نداشته باشد،
چنانچه اقدام وی موجب اخلال در نظم، صیانت و امنیت جامعه یا بیم تجری مرتکب یا دیگران باشد، به 2 تا 5 سال حبس محکوم خواهد شد و در صورت درخواست مجنیعلیه، مرتکب به پرداخت دیه نیز محکوم میشود.
بنابراین، یکی از فرضهایی که مرتکب ضرب و جرح علاوه بر دیه به تعزیر نیز محکوم میشود، وقتی است که به تشخیص قاضی، اقدام او نظم و امنیت جامعه را مختل کرده باشد.
در این موارد حکم به دیه داده نمیشود
در مواردی دیگر نیز ممکن است علاوه بر دیه، مرتکب ضرب و جرح به تعزیر نیز محکوم شود. یکی از این موارد وقتی است که جرح وارده منتهی به ضایعات فوق نشود، اما آلت جرح اسلحه یا چاقو و امثال آن باشد.
در این صورت، مرتکب به 3 ماه تا یک سال حبس محکوم خواهد شد. علاوه بر این، هرگاه عدهای با یکدیگر منازعه کنند، در صورتی که این نزاع دستهجمعی منتهی به ضرب و جرح شود، هر یک از شرکتکنندگان در نزاع، حسب مورد، به حبس از 3 ماه تا یک سال محکوم میشوند.
فقیه محقق، حجتالاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)
سامانه پژوهشی فقهی و حقوقی
به آگاهی میرسد که شهروندان ایرانی داخل و خارج از کشور ـ اعم از عموم مردم، اندیشمندان، قضات، و وکلای گرامی ـ میتوانند پرسشهای فقهی و حقوقی خود را هر روز ساعت ۷ تا ۸ صبح بهصورت مستقیم و رایگان با حضرت استاد در میان گذارند.
شماره تماس مستقیم: ۰۹۱۲۱۹۰۰۵۰۰
حضرت استاد، به لطف الهی، آماده پاسخگویی به پرسشهای شما به چهار زبان فارسی، عربی، انگلیسی و فرانسوی میباشند.
علامه دکتر حشمدار
سامانه پژوهشی فقهی و حقوقی
سوال: مجازات ضرب و جرح در قانون مجازات اسلامی و میزان دیه آن چقدر است؟
پاسخ:
ضربات منتهی به جراحت
ضرب و جرح جرایمی بسیار شایع هستند و تعداد زیادی از پروندههای قضایی را به خود اختصاص دادهاند. «ضرب و شتم» اصطلاح رایجی است که مردم برای این جرم استفاده میکنند، اما باید توجه داشت که «شتم» به معنی «دشنام دادن» است و ذیل جرایمی مثل توهین یا قذف قرار میگیرد.
بنابراین، اصطلاح صحیح «ضرب و جرح» است، نه «ضرب و شتم».
همانطور که گفته شد «جرح» به صدماتی گفته میشود که به ازهمگسیختگی بافتهای بدن بینجامد. خراشیدگی یا پارگی پوست یا شکستن استخوان و نقص یا قطع عضو از مصادیق جرح است. این جرم را باید در گروه «جنایات بر اعضا» دستهبندی کرد.
جنایت بر عضو
«جنایت بر عضو» عبارت است از هر آسیب کمتر از قتل، مانند قطع عضو، جرح و صدمههای وارد بر منافع. جنایت بر عضو اگر به صورت عمدی باشد،
در صورت تقاضای قربانی جرم یا ولیّ او و وجود سایر شرایط مقرر در قانون، موجب قصاص میشود و در غیر این صورت، مطابق قانون، دیه و تعزیر را به دنبال خواهد داشت. بنابراین، جرم جرح موجب یکی از مجازاتهای قصاص، دیه و تعزیر خواهد شد.
البته گاهی این جرم هم با دیه مجازات میشود و هم با تعزیر.
شرایط قصاص
برای اینکه جرح موجب قصاص شود، باید «شرایط عمومی قصاص» و «شرایط اختصاصی قصاص عضو» وجود داشته باشد. شرایط عمومی قصاص در مواد 301 به بعد قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 بیان شده است.
البته در صورتی حکم به قصاص داده میشود که مرتکب جرح، پدر یا از اجداد پدری قربانی جرم نباشد و مجنیٌعلیه هم عاقل و در دین با مرتکب مساوی باشد.
علاوه بر این، برای محکوم شدن به مجازات قصاص، مرتکب باید عمد داشته باشد. شرایط جنایت عمدی در ماده 290 قانون مجازات اسلامی بیان شده است.
شرایط اختصاصی قصاص عضو
شرایط اختصاصی قصاص عضو نیز چنیناند
- محل عضو مورد قصاص با مورد جنایت یکی باشد؛
- قصاص با مقدار جنایت مساوی باشد؛
- خوف تلف مرتکب یا صدمه بر عضو دیگر نباشد؛
- قصاص عضو سالم در مقابل عضو ناسالم نباشد؛
- قصاص عضو اصلی در مقابل عضو غیراصلی نباشد؛
- و قصاص عضو کامل در مقابل عضو ناقص نباشد.
در صورتی که هر یک از شرایط عمومی و اختصاصی قصاص وجود نداشته باشد، مرتکب جرم به پرداخت دیه محکوم خواهد شد. بنابراین، در جنایت غیرعمدی بر اعضا و جنایت عمدی که قصاص ندارد یا قصاص در آن ممکن نیست یا بر دیه مصالحه شده است، دیه پرداخت میشود.
مواد 558 به بعد قانون مجازات اسلامی قواعد عمومی دیه اعضا را بیان کرده است.
ضربات بدون جراحت
«ضرب» در واقع صدماتی است که بدون شکستگی یا خونریزی بر اعضای بدن وارد شود و آثاری مانند کوفتگی، سرخی، کبودی، سیاه شدن و پیچ خوردن ایجاد کند.
در قانون، برای هریک از این موارد دیهای مقرر شده است که ضارب باید آن را به فرد مضروب پرداخت کند. دیه صدماتی که موجب تغییر رنگ پوست می شود، در قانون مجازات اسلامی به شرح ذیل است:
- سیاه شدن پوست صورت، ششهزارم؛
- کبودشدن آن، سههزارم؛
- و سرخ شدن آن، یکونیمهزارم دیه کامل
- تغییر رنگ پوست سایر اعضا، حسب مورد، نصف مقادیر مذکور در فوق.
در این حکم، بین اینکه عضو دارای دیه تعیینشده باشد یا نباشد، فرقی نیست. همچنین بین تغییر رنگ تمام یا قسمتی از عضو و نیز بقا یا زوال اثر آن فرقی وجود ندارد.
چه صدماتی دارای ارش هستند؟
صدمهای که موجب تورم بدن، سر یا صورت شود «اَرش» دارد و چنانچه علاوه بر تورم، موجب تغییر رنگ پوست نیز بشود، حسب مورد، دیه و ارش تغییر رنگ به آن افزوده میشود.
منظور از ارش، مقدار مالی است که به عنوان جبران خسارت مالی یا بدنی پرداخت میشود و در قانون برای آن اندازهای مشخص نشده است.
مجازات تعزیری ضرب و جرح
هر کس عمدا به دیگری جرح یا ضربی وارد آورد که موجب نقصان یا شکستن یا از کار افتادن عضوی از اعضا یا منتهی به مرض دائمی یا فقدان یا نقص یکی از حواس یا منافع یا زوال عقل مجنیعلیه شود، در مواردی که قصاص امکان نداشته باشد،
چنانچه اقدام وی موجب اخلال در نظم، صیانت و امنیت جامعه یا بیم تجری مرتکب یا دیگران باشد، به 2 تا 5 سال حبس محکوم خواهد شد و در صورت درخواست مجنیعلیه، مرتکب به پرداخت دیه نیز محکوم میشود.
بنابراین، یکی از فرضهایی که مرتکب ضرب و جرح علاوه بر دیه به تعزیر نیز محکوم میشود، وقتی است که به تشخیص قاضی، اقدام او نظم و امنیت جامعه را مختل کرده باشد.
در این موارد حکم به دیه داده نمیشود
در مواردی دیگر نیز ممکن است علاوه بر دیه، مرتکب ضرب و جرح به تعزیر نیز محکوم شود. یکی از این موارد وقتی است که جرح وارده منتهی به ضایعات فوق نشود، اما آلت جرح اسلحه یا چاقو و امثال آن باشد.
در این صورت، مرتکب به 3 ماه تا یک سال حبس محکوم خواهد شد. علاوه بر این، هرگاه عدهای با یکدیگر منازعه کنند، در صورتی که این نزاع دستهجمعی منتهی به ضرب و جرح شود، هر یک از شرکتکنندگان در نزاع، حسب مورد، به حبس از 3 ماه تا یک سال محکوم میشوند.
فقیه محقق، حجتالاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)
سامانه پژوهشی فقهی و حقوقی
به آگاهی میرسد که شهروندان ایرانی داخل و خارج از کشور ـ اعم از عموم مردم، اندیشمندان، قضات، و وکلای گرامی ـ میتوانند پرسشهای فقهی و حقوقی خود را هر روز ساعت ۷ تا ۸ صبح بهصورت مستقیم و رایگان با حضرت استاد در میان گذارند.
شماره تماس مستقیم: ۰۹۱۲۱۹۰۰۵۰۰
حضرت استاد، به لطف الهی، آماده پاسخگویی به پرسشهای شما به چهار زبان فارسی، عربی، انگلیسی و فرانسوی میباشند.
