اصول فقه از منظر فقیه محقق، حجت‌الاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)

پس از بررسی اصول عملیه چهارگانه، اصولیان به سراغ مقایسه و تعیین قلمرو هر اصل می‌روند. پرسش اصلی این است که در موارد شک، کدام اصل مقدم است و چه معیاری برای تشخیص جریان برائت یا احتیاط وجود دارد. تحلیل اصولیان نشان می‌دهد که اصل برائت در جایی جاری می‌شود که شک در اصل تکلیف باشد و هیچ دلیل الزام‌آوری …

پس از بررسی اصول عملیه چهارگانه، اصولیان به سراغ مقایسه و تعیین قلمرو هر اصل می‌روند. پرسش اصلی این است که در موارد شک، کدام اصل مقدم است و چه معیاری برای تشخیص جریان برائت یا احتیاط وجود دارد. تحلیل اصولیان نشان می‌دهد که اصل برائت در جایی جاری می‌شود که شک در اصل تکلیف باشد و هیچ دلیل الزام‌آوری …

پس از برائت، احتیاط و تخییر، اصولیان به سراغ اصل استصحاب می‌روند. پرسش اصلی این است که اگر مکلف یقین به وجود حکمی یا موضوعی در گذشته داشته و اکنون در بقای آن شک کند، آیا باید حکم به استمرار آن کند یا اینکه اصل برائت جاری شود. استصحاب یعنی «ابقاء ما کان»؛ یعنی آنچه در گذشته ثابت بوده، تا …

پس از برائت و احتیاط، اصولیان به سراغ اصل تخییر می‌روند. پرسش اصلی این است که اگر مکلف با دو تکلیف الزام‌آور روبه‌رو شود که انجام هر دو ممکن نیست، چه باید بکند. آیا باید یکی را مقدم بدارد یا اصل بر تخییر است و می‌تواند هرکدام را انتخاب کند. تزاحم یعنی برخورد دو حکم در مقام عمل، نه در …

پس از اصل برائت، اصولیان به سراغ اصل احتیاط می‌روند. پرسش اصلی این است که اگر مکلف در تکلیف شک کند، آیا باید جانب احتیاط را بگیرد و عمل را انجام دهد تا مبادا تکلیف واقعی فوت شود، یا اینکه مانند برائت، اصل بر عدم الزام است. دیدگاه عقل این است که در مواردی که احتمال تکلیف مهم و خطیر …

وقتی مکلف با وضعی روبه‌رو می‌شود که نمی‌داند شارع در آن حکم الزام‌آوری قرار داده یا نه، پرسش اصلی این است که آیا باید احتیاط کند و عمل را انجام دهد تا مبادا تکلیف فوت شود، یا اینکه اصل بر عدم تکلیف است و مکلف آزاد است مگر آنکه دلیل الزام‌آور بیاید. اصولیان در اینجا به دو منبع استناد می‌کنند: …

تعریف عام عام لفظی است که بر تمام افراد یک طبیعت دلالت می‌کند، بدون اینکه فردی را استثنا کند. مثل: العلماء، المؤمنون، الناس، کل شیء، من، ما. عام یعنی شمول و گستردگی. تعریف خاص خاص لفظی است که بعض افراد را از حکم خارج می‌کند. مثل: إلا زیدا، إن جاءک زید، العالم، إلى وقت کذا. خاص یعنی تضییق و محدودسازی. …

۱. اصل اول: خاص مقدم بر عام است این اصل قطعی است. هرگاه عام و خاص با هم برخورد کنند، خاص مقدم است. این قاعده حتی بر مطلق و مقید نیز مقدم است. مثال: عام: أکرم العلماء خاص: لا تکرم الفساق نتیجه: عالم فاسق خارج می‌شود. ۲. اصل دوم: مقید مقدم بر مطلق است اگر مطلق و مقید با هم …

۱. تعریف تعارض مطلقین تعارض مطلقین یعنی دو دلیل مطلق درباره یک موضوع، دو حکم متفاوت بدهند. مثال: مطلق اول: أکرم عالماً مطلق دوم: لا تکرم عالماً هر دو مطلق‌اند و هیچ‌کدام قیدی ندارند. در مورد «عالم» تعارض رخ می‌دهد. ۲. آیا میان دو مطلق تعارض واقعی است بله، برخلاف عام و خاص یا مطلق و مقید که عرف میان …

در این درس وارد بحث «تعارض مطلق و مقید» می‌شویم؛ یعنی بررسی اینکه اگر یک دلیل مطلق و یک دلیل مقید درباره یک حکم واحد صادر شوند، آیا باید مطلق را مقید کرد یا هر دو را مستقل دانست. ۱. اصل کلی در برخورد مطلق و مقید اصولیان اتفاق دارند که: اگر مطلق و مقید درباره یک حکم و یک …