اصول فقه از منظر فقیه محقق، حجت‌الاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)

«لقب» در اصطلاح اصولی یعنی هر قیدی که نه شرط است، نه وصف، نه غایت، نه عدد، نه حصر. مثال مشهور: «أَکْرِمْ زَیداً» پرسش اصلی: آیا این جمله دلالت دارد که اکرام «غیر زید» واجب نیست؟ این دلالت را «مفهوم لقب» می‌نامند. ۱) محل نزاع در جملهٔ: «أکرم زیداً» آیا عرف می‌فهمد: فقط زید را اکرام کن و غیر زید …

آیا ادوات حصر، دلالت بر نفی حکم از غیر مورد محصور دارند؟ مثال مشهور: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» «لا إلهَ إلّا الله» «ما جائنی إلّا زید» آیا این‌ها مفهوم دارند؟ یعنی آیا «انحصار» می‌فهمانند؟ ۱) ادوات حصر اصولیان ادوات حصر را به چند دسته تقسیم می‌کنند: ۱) «إنّما» قوی‌ترین ادات حصر. مثال: «إنّما المؤمنون إخوة» ۲) «لا… إلّا» مثال: «لا إله …

اگر یک فعل واحد، تحت دو عنوان قرار گیرد—یکی واجب و دیگری حرام—آیا اجتماع امر و نهی ممکن است یا محال؟ مثال مشهور: نماز خواندن در مکان غصبی نماز واجب است غصب حرام است آیا نماز در مکان غصبی هم واجب است و هم حرام؟ این پرسش منشأ اختلافات مهمی میان اصولیان شده است. ۱) محل نزاع نزاع در این …

مثال: شارع می‌گوید: «لا تشرب الخمر» آیا: خریدن خمر حرام است؟ حمل خمر حرام است؟ نگاه کردن به خمر حرام است؟ رفتن به محل فروش خمر حرام است؟ تهیهٔ ظرف برای خمر حرام است؟ این پرسش، منشأ اختلافات مهمی میان اصولیان شده است. ۱) محل نزاع پرسش اصلی: آیا مقدّمهٔ حرام، حرام است؟ سه احتمال: مقدّمهٔ حرام، حرام است مقدّمهٔ …

اگر شارع کاری را حرام کند، آیا مقدمات آن کار نیز حرام می‌شود؟ مثال: شارع می‌گوید: «لا تشرب الخمر» آیا: خریدن خمر حرام است؟ حمل خمر حرام است؟ نگاه کردن به خمر حرام است؟ رفتن به محل فروش خمر حرام است؟ تهیهٔ ظرف برای خمر حرام است؟ این پرسش، منشأ اختلافات مهمی میان اصولیان شده است. ۱) محل نزاع پرسش …

) پس از مباحث: ظهور امر در وجوب تعلق امر به طبیعت سکوت امر نسبت به مرّه و تکرار اکنون پرسش مهم این است: آیا امر دلالت دارد که مکلف باید فوراً امتثال کند، یا می‌تواند امتثال را به تأخیر بیندازد؟ این بحث در بسیاری از مسائل فقهی نقش دارد، مثل: وجوب فوری نماز آیات وجوب فوری کفارات وجوب فوری …

پس از آنکه روشن شد: صیغهٔ امر ظهور در وجوب دارد متعلق امر طبیعت است اکنون پرسش مهم این است: آیا امر به طبیعت، دلالت بر یک‌بار انجام دارد (مرّه) یا بر تکرار؟ این بحث آثار مهمی در عبادات، معاملات، و تکالیف شرعی دارد.۱) محل نزاع وقتی شارع می‌گوید: «صلّ» «أوفوا بالعقود» «أقیموا الصلاة» آیا: فقط یک‌بار انجام کافی است؟ …

۱) در شک در اجزاء و شرایط اگر امر به طبیعت تعلق گیرد → شک در اجزاء = شک در محصل → اصل اشتغال اگر امر به فرد باشد → شک در فرد = شک در تکلیف → اصل برائت ۲) در واجب تخییری اگر امر به طبیعت باشد → طبیعتِ جامع مطلوب است اگر امر به افراد باشد → …

۱) محل نزاع وقتی شارع می‌گوید: «صلّ» آیا: طبیعتِ صلاة را طلب کرده؟ یا فرد خاصی از صلاة را؟ یا «صرف الوجود» را؟ یا «تمام افراد» را؟ این پرسش، منشأ اختلافات مهمی میان اصولیان شده است. ۲) قول مشهور: امر به «طبیعت» تعلق می‌گیرد مشهور اصولیان شیعه معتقدند: امر به طبیعتِ فعل تعلق می‌گیرد، نه به فرد خارجی. توضیح «طبیعت» …

حقیقت شرعیه یعنی: انتقال یک لفظ از معنای لغوی به معنای جدید شرعی، به‌گونه‌ای که استعمال شارع در معنای شرعی، حقیقی باشد نه مجازی. مثال: «صلاة» در لغت = دعا «صلاة» در شرع = عبادت خاص با رکوع و سجود اگر حقیقت شرعیه ثابت باشد، استعمال شارع در معنای شرعی حقیقی است. اگر ثابت نباشد، استعمال شارع مجاز یا حقیقت …