اصول فقه از منظر فقیه محقق، حجت‌الاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)

این پرسش، منشأ تقسیم استعمال به «حقیقی» و «مجازی» است. ۱) تعریف حقیقت و مجاز ۱) تعریف حقیقت استعمال لفظ در معنای موضوع‌له، بدون نیاز به قرینه. مثال: «أسد» در حیوان درنده. ۲) تعریف مجاز استعمال لفظ در غیر معنای موضوع‌له، با وجود قرینهٔ صارفه. مثال: «أسد» در «رجل شجاع». نکته مهم در مجاز، لفظ در غیر معنای موضوع‌له استعمال …

این بخش بسیار مهم است، زیرا تمام مباحث حقیقت و مجاز بر تحلیل استعمال بنا شده است. ۱) استعمال حقیقی وقتی لفظ در معنای موضوع‌له به کار رود. مثال: استعمال «أسد» در حیوان درنده. ۲) استعمال مجازی وقتی لفظ در غیر معنای موضوع‌له به کار رود، با وجود قرینه. مثال: استعمال «أسد» در «رجل شجاع». تحلیل آخوند آخوند خراسانی می‌گوید: …

(تحلیل مبنایی، اقوال علما، و نسبت آن با حقیقت و مجاز تعریف مشهور اصولیان استعمال عبارت است از: به‌کار بردن لفظ در معنایی که واضع برای آن اعتبار کرده است، یا در معنایی که به‌واسطهٔ قرینه از آن اراده می‌شود. این تعریف را می‌توان در آثار آخوند خراسانی، نائینی، خویی و امام خمینی یافت. تحلیل دقیق‌تر در استعمال، سه عنصر …

نظر مشهور وضع اعتباری است؛ یعنی قراردادی است، نه تکوینی. نظر محقق اصفهانی وضع «تعهد» است، و تعهد نیز یک امر اعتباری است. نظر علامه طباطبایی وضع یک «اعتبار عقلایی» است که ریشه در نیازهای اجتماعی دارد. نظر برخی اهل‌سنت برخی از متکلمان اهل‌سنت گرایش به تکوینی بودن دلالت دارند، اما اصولیان شیعه این نظر را نمی‌پذیرند.

بحث «وضع» نخستین مدخل مباحث الفاظ است؛ زیرا هرگونه دلالت لفظ بر معنا، متوقف بر فهم حقیقت وضع است. اصولیان از قدیم این بحث را به‌عنوان پایهٔ تمام مباحث دلالت مطرح کرده‌اند بحث «وضع» نخستین مدخل مباحث الفاظ است؛ زیرا هرگونه دلالت لفظ بر معنا، متوقف بر فهم حقیقت وضع است. اصولیان از قدیم این بحث را به‌عنوان پایهٔ تمام …

تعریف تخصصی (مبنای مشهور اصولیان شیعه) اصول فقه: مجموعه قواعد کلی که در طریق استنباط احکام شرعی فرعی، نقش کاشفیت یا حجیت دارند. سه نکته کلیدی در این تعریف: قواعد کلی → نه حکم فقهی جزئی، بلکه قواعد عام (مثل: امر ظاهر در وجوب است). طریق استنباط → ابزار است، نه خود حکم. نقش کاشفیت یا حجیت → یا کاشف …

این بحث که معمولا اصولیان در باب نواهی به آن می‌پردازند بین شیعه و اهل سنت فقهاً و اصولاً از قدیم الأیام مطرح بوده است. مثال معروفش هم مبحث صلاه در دار مغصوب است. اگر اجتماع امر و نهی را جایز بدانیم این نماز صحیح خواهد بود هر چند فعل حرام هم مرتکب شده و الا نماز باطل است. بین …

۱. تعریف ادله اجتهادی به مجموعه‌ای از منابع و مستندات فقهی اطلاق می‌شود که فقیه برای استنباط احکام شرعی از آن‌ها استفاده می‌کند. این ادله شامل قرآن، سنت، اجماع و عقل است. اجتهاد به معنای تلاش فقیه برای استخراج احکام شرعی از این منابع است و به عنوان یکی از ارکان فقه اسلامی شناخته می‌شود. ۲. مستندات مستندات ادله اجتهادی …

۱. تعریف استصحاب یکی از قواعد مهم در اصول فقه است که به معنای استمرار حکم یا وضعیت موجود تا زمانی که دلیل بر تغییر آن وجود نداشته باشد، تعریف می‌شود. به عبارت دیگر، اگر یک حکم شرعی یا وضعیت خاصی در گذشته ثابت شده باشد، آن حکم یا وضعیت تا زمانی که دلیل بر تغییر آن نیامده، معتبر و …

۱. تعریف خبر واحد به روایاتی اطلاق می‌شود که از یک یا چند نفر نقل شده و به دلیل عدم تواتر، به عنوان حجت در استنباط احکام شرعی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در فقه شیعه، بحث درباره اعتبار خبر واحد و اینکه آیا می‌تواند به عنوان حجت در استنباط احکام شرعی مورد استفاده قرار گیرد، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. …