اصول فقه از منظر فقیه محقق، حجت‌الاسلام دکتر حشمدار (دام ظلّه)

این بحث آثار مهمی در فقه دارد، از جمله در: شک در اجزاء و شرایط شک در صحت عبادات شک در معاملات جریان اصول عملیه فهم ظهورات شرعی ۱) محل نزاع نزاع در دو حوزه است: ۱) عبادات مثل: صلاة، صوم، حج پرسش: آیا «صلاة» یعنی «نماز صحیح» یا «اعم از صحیح و فاسد»؟ ۲) معاملات مثل: بیع، نکاح، طلاق …

۱. محل بحث در درس‌های قبل روشن شد که حدیث رفع، دلیل اصلی برائت شرعی است. اما یک سؤال مهم باقی است: وقتی حدیث می‌گوید «رفع ما لا یعلمون»، آیا منظور فقط جهل به حکم است یا جهل به موضوع را هم شامل می‌شود؟ به عبارت دیگر: آیا حدیث رفع هم در شبهات حکمیه جاری می‌شود و هم در شبهات …

۱. موضوع بحث در درس قبل ثابت شد که حدیث رفع یکی از مهم‌ترین ادله برائت شرعی است. اما یک سؤال اساسی باقی می‌ماند: وقتی حدیث می‌گوید «رفع ما لا یعلمون»، آیا منظور این است که: الف) خودِ حکمِ واقعی برداشته می‌شود یا ب) فقط مؤاخذه و عقاب برداشته می‌شود، نه حکم واقعی این اختلاف، آثار عملی مهمی دارد و …

۱. موضوع درسدر درس قبل ثابت شد که عقل می‌گوید: تا وقتی تکلیف بیان نشده باشد، عقاب قبیح است.این شد برائت عقلی.در این درس می‌خواهیم ببینیم آیا خودِ شارع هم همین را می‌گوید یا نه.یعنی آیا شارع در موارد شک، تکلیف را برمی‌دارد و مکلف را آزاد می‌گذارد.ادله اصلی این بحث دو حدیث مشهور است: حدیث رفع و حدیث حلّ. …

موضوع درس در این درس وارد برائت عقلی می‌شویم؛ یعنی آن بخش از اصل برائت که ریشه‌اش در حکم عقل است، نه در ادله شرعی. این قاعده یکی از ستون‌های اصول فقه است و بسیاری از فتاوا بر آن بنا شده‌اند. ۱. برائت عقلی چیست برائت عقلی یعنی: عقل می‌گوید اگر شارع تکلیفی را بیان نکرده باشد، عقاب بر مخالفت …

به عبارت دیگر: آیا «اصل برائت» در شک‌های حکمی جاری است یا نه؟ موضوع درس در این درس وارد اصل برائت می‌شویم؛ اولین و بنیادی‌ترین اصل عملی. برائت یعنی: وقتی نمی‌دانیم تکلیفی وجود دارد یا نه، شارع می‌گوید: «تو بریء هستی؛ تکلیفی بر عهده‌ات نیست.» این اصل، ستون بسیاری از فتاوا و قواعد فقهی است. ۱. اصل برائت چیست برائت …

در این درس وارد اصول عملیه می‌شویم؛ یعنی قواعدی که وظیفه مکلف را در حالت شک در حکم مشخص می‌کنند. این اصول چهارگانه ستون دوم اصول فقه‌اند و نقش آنها زمانی آغاز می‌شود که: دلیل لفظی نداریم یا دلیل لفظی مجمل است یا تعارض کرده و نتیجه‌ای نداده یا موضوع مشکوک است یا حکم واقعی قابل دسترسی نیست در چنین …

و اگر منفصل باشد، اجمالش به عام سرایت نمی‌کند، اما خودش هم قدرت تخصیص ندارد. در این درس وارد حالت سومی می‌شویم: خاص مجمل است، اما قرینه منفصل اجمال را برطرف می‌کند. آیا در این صورت خاص حجت می‌شود و می‌تواند عام را تخصیص بزند؟ ۱. اصل اول: خاص مجمل، به‌تنهایی مخصص نیست اصولیان اتفاق دارند: اگر خاص مجمل باشد …

۱. چهار حالت ممکن میان عام و خاص اصولیان برای تحلیل دقیق، چهار حالت را تصویر می‌کنند: ۱) عام قطعی‌الصدور – خاص ظنی‌الصدور ۲) عام ظنی‌الصدور – خاص قطعی‌الصدور ۳) عام قطعی‌الدلالة – خاص ظنی‌الدلالة ۴) عام ظنی‌الدلالة – خاص قطعی‌الدلالة۲. حالت اول: عام قطعی‌الصدور و خاص ظنی‌الصدور مثال: عام: آیه قرآن (قطعی‌الصدور) خاص: خبر واحد (ظنی‌الصدور) اصولیان می‌گویند: اگر …

۱. اصل اول: تقدم و تأخر زمانی در تخصیص نقشی ندارد اصولیان اتفاق دارند: خاص، چه مقدم باشد چه مؤخر، بر عام مقدم است. یعنی حتی اگر خاص سال‌ها بعد از عام صادر شود، باز هم مخصص عام است، نه ناسخ آن. چرا؟ چون عرف همیشه «جمع» را بر «رفع» مقدم می‌داند. تخصیص جمع است، نسخ رفع. پس: الخاص یقدم …